„40 lat minęło…” 1 czerwca 1975 r. powstało województwo przemyskie

Dzisiaj coraz mniej ludzi pamięta, że w latach 1975 – 1998 istniał taki twór administracyjny, jak województwo przemyskie. 1 czerwca minie 40 lat od daty jego powstania. W tym dniu weszła w życie reforma administracyjna Polski. W miejsce dotychczasowych 17 województw i pięciu miast wydzielonych wprowadzono 49 województw.

Utworzone w 1975 r. województwo przemyskie było w pewnym sensie spełnieniem aspiracji mieszkańców Przemyśla i regionu. W opinii wielu osób Rzeszów po 1944 r. wyraźnie był faworyzowany kosztem innych części województwa. Faktycznie gros środków przeznaczano na rozwój stolicy województwa, stąd w Przemyślu utrwaliło się dość powszechne powiedzenie, że „w Rzeszowie, gdyby mogli, to nawet by San zabrali”. Podobne opinie dominowały też w innych miastach. W Krośnie stolicę województwa nazywano „Kruczkową Wolą”, nawiązując tym samym do silnej pozycji tamtejszego I sekretarza KW PZPR Władysława Kruczka. Aspiracje do bycia stolicą województwa w połowie lat 70. przejawiali też mieszkańcy Jarosławia, miasta centralnie położonego, w przeciwieństwie do przygranicznego Przemyśla. Stało się jednak inaczej, co wzbudzało poczucie nieskrywanej zazdrości u części mieszkańców Jarosławia. Województwo przemyskie objęło powierzchnię 4437 km kw. W 1975 r. zamieszkane było przez 374.300 osób.

Kompleks bp. Tokarczuka     

Trzeba pamiętać, że w ówczesnych uwarunkowaniach politycznych to właśnie w KW znajdowało się wojewódzkie centrum decyzyjne. Funkcję I sekretarza w latach 1975 – 1981 pełnił Zdzisław Drewniowski (1929 – 2007), płk LWP w st. spocz., były zastępca dowódcy ds. politycznych 12. Dywizji Zmechanizowanej Pomorskiego Okręgu Wojskowego, tej samej, która brała udział w tłumieniu protestów robotniczych w 1970 r. Józef Tejchma, ówczesny członek Biura Politycznego KC, wicepremier i minister kultury w rozmowie ze mną nie miał dobrego zdania o Drewniowskim, twierdząc, że w Przemyślu mieli „kompleks bp. Tokarczuka”: „Zraziłem się trochę do niego – powiedział. – Jemu się wydawało, że powinienem być szczęśliwy i zadowolony, bo wydał na moją cześć wielkie przyjęcie w takim ośrodku partyjnym, gdzieś tam w lesie, ale to nie był Arłamów. Zapytałem wówczas o pieniądze na takie przyjęcie i usłyszałem odpowiedź, zdaje się, że gospodarka leśna to sfinansowała. Mnie to zraziło, że oni czuli się wielkimi panami, chowając się na skraju Polski w lesie i urządzali sobie kosztowne, za nie swoje pieniądze, lekkie przygody towarzyskie”. Prawdopodobnie przyjęcie odbyło się w tzw. Bacówce, będącej w dyspozycji KW (dolina Hołubli).

Postępująca degradacja regionu

Według danych partyjnych z 1977 r. pod szczególnym nadzorem KW PZPR w Przemyślu znajdowało się 30 inwestycji. Wśród największych znalazły się m.in.: Szpital w Przeworsku, Zakład Prefabrykacji Betonów w Przemyślu, rozbudowa i modernizacja Zakładów „Mera-Polna” i Fabryka Domów w Przemyślu. Ta ostatnia miała istotne znaczenie dla zwiększenia potencjału mieszkaniowego w województwie przemyskim. Ponadto realizowano budowy przedszkoli, przystąpiono do budowy Hotelu „Orbis” w Przemyślu, który, jak wiemy, w tamtej epoce nie został zrealizowany. Do ciekawostek należy zaliczyć pomysł wybudowania wielkiej huty w okolicach Przemyśla, „gdzieś koło Medyki”, co potwierdził w wywiadzie-rzece Edward Gierek, dodając jednak, że „koszt budowy tam właśnie byłby kilkadziesiąt procent wyższy, nie mówiąc już o niezmiernie kosztownej migracji wielu tysięcy hutników”. Jak wiadomo jednak, koncepcja wzniesienia huty pod Przemyślem została zarzucona. Przez okres drugiej pięciolatki gierkowskiej, jak też w późniejszym okresie nie podjęto już w Przemyślu żadnych innych inwestycji przemysłowych (nie licząc budowy mleczarni, której zresztą nigdy nie ukończono). Kryzys gospodarczy w drugiej połowie lat osiemdziesiątych i postępująca degradacja regionu po wprowadzeniu stanu wojennego sprawiły, że w wielu opiniach fakt istnienia województwa przemyskiego nie został należycie wykorzystany.