500 tys. Polaków cierpi na depresję. Dotyka ona również dzieci

Z depresją zmagają się zarówno dorośli, jak i dzieci. Brak motywacji do życia, do tego, by zacząć dzień, by po prostu wstać z łóżka – odczucia te znane są co dziesiątemu Polakowi. W październiku br. ruszyła kampania społeczna „Twarze depresji. Nie oceniam. Akceptuję”, organizowana m.in. przez Fundację „ITAKA”. Na temat choroby rozmawiamy z psychologiem, psychoterapeutą Joanną Markin.

Dane statystyczne mówią o 500 tysiącach Polaków cierpiących na depresję. W przypadku tej choroby nie ma znaczenia płeć, wiek, zajmowane stanowisko, sytuacja materialna.

– Owszem, depresja stała się chorobą cywilizacyjną, czyli powszechną. Chorują na nią dzieci, młodzież, dorośli i osoby starsze. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że w 2020 depresja stanie się jedną z głównych przyczyn śmierci w każdej grupie wiekowej.

Czyli depresja może mieć również twarz dziecka…[paywall]

– Depresję stwierdza się u 2 procent dzieci i u 8 procent nastolatków. Szeroko rozumiane zaburzenia depresyjne dotykają 20 procent nastolatków i wykrywane są, niestety, coraz częściej.

Jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy? Czy nie jest to aby przede wszystkim stres, wywołany zawrotnym tempem życia rodziców, który udziela się również ich pociechom? Przysłowiowy „wyścig szczurów” zaczyna się dziś już w przedszkolu.

– Występowanie depresji u dzieci i młodzieży zależy od złożonego współdziałania wielu czynników: biologicznych, psychologicznych, społecznych i środowiskowych, czyli w grę wchodzą genetyka, osobowość, jakość relacji z rodzicami, historia rodzinna, przeżycia dziecka. Często depresja ujawnia się w wyniku traumatycznego zdarzenia w życiu dziecka (rozwód rodziców, przemoc w rodzinie, odrzucenie przez grupę rówieśniczą, porażki w szkole). U nastolatków wyróżniamy tak zwaną depresję młodzieńczą, która przez niektórych badaczy traktowana jest jako normalny etap rozwojowy, charakteryzujący się obniżeniem nastroju, lękiem, niską samooceną, trudnymi zachowaniami.

Ilustracja Stanisława Wyspiańskiego.

Dziecku, szczególnie małemu, trudno jest opisać swój stan emocjonalny i przeżycia. Jak zatem rozpoznać depresję u najmłodszych, a jak u nastolatka?

– Symptomami wskazującymi na depresję u dzieci i młodzieży są m.in: smutek, płaczliwość, utrata zdolności cieszenia się, apatia, nuda, drażliwość, zaprzestanie chodzenia do szkoły, zaniedbanie higieny osobistej. Inne objawy dotyczą myślenia („wszystko jest bez sensu”) lub samooceny („jestem głupia, nic mi się nie udaje”). Często depresji towarzyszy lęk, sięganie po środki psychoaktywne (narkotyki, dopalacze) lub zachowania autoagresywne (samookaleczania), a nawet myśli lub zamiary samobójcze. U mniejszych dzieci nietypowymi objawami depresyjnymi mogą być dolegliwości somatyczne (bóle brzucha, biegunki, bóle głowy, moczenie nocne). U nastolatków niestandardowym obrazem depresji bywa bunt wobec rodziców lub szkoły. Pamiętajmy, że nie wszystkie te objawy świadczą o depresji oraz że zachowania depresyjne mogą towarzyszyć innym zaburzeniom. Smutek jest podstawową emocją, występującą u każdego z nas w określonych sytuacjach i nie oznacza od razu występowania depresji. Miejmy świadomość, że nasze dzieci mogą zmagać się z depresją, ale z drugiej strony nie popadajmy w przesadę i nie dopatrujmy się choroby w każdym „podejrzanym” zachowaniu. Nie polecam także robienia sobie, to do Was, drogie nastolatki, na własną rękę testów w internecie, bo nie jest to badanie ani trafne, ani rzetelne (każdy zdiagnozuje u siebie na pewno jakiś rodzaj choroby i wywoła to niepotrzebny lęk). Warto zaufać specjalistom.

Diagnoza to podstawa. A jak wygląda leczenie osoby chorej na depresję?

– Leki wprowadza się wówczas, gdy objawy znacząco utrudniają życie dziecku (może dojść nawet do hospitalizacji). Są uzupełnieniem głównych metod niefarmakologicznych, czyli psychoterapii i psychoedukacji. Psychoterapia może być indywidualna (praca z dzieckiem), grupowa lub rodzinna. Psychoedukacja skierowana jest do dziecka, jego rodziny, a nawet do innych osób obcujących z dzieckiem – szkoły, rówieśników.

Czy jest szansa na to, by uwolnić się od depresji raz na zawsze?

– Tak. Odpowiednia terapia prowadzi do ustąpienia objawów. Jednak zdarza się, że w dorosłym życiu choroba może mieć swój nawrót.

Lepiej zapobiegać aniżeli leczyć. Jakie działania profilaktyczne powinni podejmować rodzice, nauczyciele, wychowawcy, by zminimalizować ryzyko wystąpienia depresji u podopiecznych?

– Ważne jest wzmacnianie wiary w siebie i samooceny u dziecka, by czuło się ono wartościowe. Następnie: pomoc w rozwijaniu samokontroli, dostarczanie mu pozytywnych wzorców i autorytetów; uczenie relaksu, planowania działań; trenowanie ważnych umiejętności społecznych (to jest komunikacja, współpraca, asertywność, mediacje); nauka konstruktywnego radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Dorośli winni promować zdrowy styl życia, czyli aktywność fizyczną, zdrowe jedzenie, regularny sen, unikanie używek i tym podobne. Same oczywistości, ale jak trudno je zastosować.

Dziękuję za rozmowę.