Benzo(a)piren deklasuje wszystkie nasze rzeki

Od kilku tygodni media ogólnopolskie informują o katastrofie ekologicznej na Odrze. Od ponad miesiąca w każdym numerze „Życia Podkarpackiego” drukujemy teksty o stanie wód na terenie byłego województwa przemyskiego. Dzisiaj dane z Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Rzeszowie i raport o stanie oczyszczalni na naszych rzekach.

Podczas lipcowego spływu na trasie Przemyśl – Wyszatyce uczestnicy zobaczyli co najmniej kilka miejsc zrzutu nieczystości prosto do Sanu. Woda w tych miejscach cuchnęła, była przebarwiona i lepka. Zaalarmowaliśmy Zarząd Regionalny Gospodarki Wodnej w Rzeszowie, czyli przedstawiciela Wód Polskich w terenie. W pierwszym numerze sierpniowym ŻP zamieściliśmy wywiad z rzeczniczką RZGW w Rzeszowie.

Wody Polskie zostały zobowiązane do systematycznej identyfikacji i lokalizacji wylotów kanalizacji.

– W ubiegłym roku, na polecenie prezesa Wód Polskich, jednostki terenowe Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie zostały zobowiązane do systematycznej identyfikacji i lokalizacji wylotów kanalizacji (rur, koryt, kanałów itp.), służących do odprowadzania ścieków, wód opadowych i roztopowych oraz kanalizacji odpływów burzowych. Obecnie działania identyfikacyjne prowadzone są na bieżąco. Jednostki terenowe co miesiąc przedstawiają rezultaty pracy w terenie. Do tej pory zlokalizowano między innymi 33 wyloty do rzeki San, na terenie Przemyśla, Jarosławia, Dynowa i Leska, z czego 19 to kanalizacja deszczowa, 6 przelewy burzowe, 5 ścieki i 3 inne – informowała rzeczniczka RZGW w Rzeszowie Katarzyna Tokarz.

Na pytanie, jakie grożą kary za wpuszczanie szamba do Sanu, rzeczniczka powiedziała:

– Artykuł 75. ustawy Prawo wodne wyraźnie zakazuje wprowadzania ścieków do wód i ziemi. Osoby, które wbrew przepisom wprowadzają ścieki do wód lub do ziemi[paywall], zgodnie z art. 478. ust. 5. powyższej ustawy podlegają karze grzywny. Dodatkowo osoby, które bez wymaganej zgody wodnoprawnej albo z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym korzystają z wód, wykonują urządzenia wodne albo inne czynności wymagające pozwolenia wodnoprawnego – podlegają karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny (art. 476. ustawy Prawo wodne).

Jak nas zapewniła rzeczniczka WIOŚ w Rzeszowie Katarzyna Piskur, opinie mediów o wzmożonej działalności inspektorów po dramacie Odry są nieuprawnione. – Nasi inspektorzy działają cały czas według tych samych procedur. Codziennie, od siódmej rano do dwudziestej. W niedziele i święta – dodała rzeczniczka.

Natomiast naczelniczka Regionalnego Wydziału Monitoringu Środowiska w Rzeszowie Renata Jaroń-Warszyńska poprosiła nas, aby przesłać pytania dotyczące jakości wód w największych rzekach naszego regionu. Zadaliśmy trzy:

1. Kiedy ostatnio przeprowadzano kontrolę jakości wód w rzekach: San, Wiar, Szkło, Lubaczówka, Mleczka, Rada?

2. Jakie były efekty badań?

3. Jaka jest jakość wód w badanych rzekach?

Odpowiedź RWMŚ w Rzeszowie (fragmenty):

(…) W roku 2021 monitoring wód powierzchniowych na terenie województwa podkarpackiego prowadzony był zgodnie z obowiązującym Programem wykonawczym monitoringu wód na rok 2021. Na rzekach: San, Wiar, Rada, Szkło, Lubaczówka, Mleczka realizowano badania monitoringowe w następujących punktach pomiarowo-kontrolnych:

1. San: Krasice, Ostrów, Hureczko, Ubieszyn,

2. Wiar: Makowa, Sierakośce, Przemyśl,

3. Rada: Radymno,

4. Szkło: Węgry, Budzyń,

5. Lubaczówka: Szczutków, Radawa,

6. Mleczka: Kańczuga,

7. Mleczka Wschodnia: Pruchnik.

Na rzece San realizowano monitoring operacyjny w zakresie wybranych substancji chemicznych: ołów, rtęć, nikiel, WWA (grupa wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w skrócie WWW), heptachlor – badania realizowane były z częstotliwością 12 razy w roku.

Na rzece Wiar realizowano monitoring operacyjny w zakresie wybranych substancji chemicznych: rtęć, WWA, heptachlor – badania realizowane były z częstotliwością 12 razy w roku.

Na rzece Rada w ramach monitoringu operacyjnego badano: wybrane elementy biologiczne, wskaźniki fizykochemiczne charakteryzujące stan fizyczny, warunki tlenowe, zasolenie, zakwaszenie, substancje biogenne – badane z częstotliwością od 6 do 12 razy w roku, wybrane substancje chemiczne: WWA (badania realizowane były z częstotliwością 12 razy w roku).

Na rzece Szkło w m. Węgry realizowano monitoring operacyjny w zakresie wybranych substancji chemicznych: kadm, ołów, rtęć, WWA (badania realizowane były z częstotliwością 12 razy w roku), natomiast w m. Budzyń realizowano monitoring badawczy w ramach międzynarodowej współpracy polsko-ukraińskiej na wodach granicznych (badania w zakresie wybranych wskaźników fizykochemicznych, z częstotliwością 6 razy w roku).

Na rzece Lubaczówka realizowano monitoring operacyjny w zakresie wybranych substancji chemicznych: difenyloetery bromowane, rtęć, nikiel, WWA, heptachlor – badania realizowane były z częstotliwością 12 razy w roku. Dodatkowo w ppk Lubaczówka – Radawa w ramach monitoringu operacyjnego badano wybrane elementy biologiczne i wskaźniki fizykochemiczne charakteryzujące stan fizyczny, warunki tlenowe, zasolenie, zakwaszenie, substancje biogenne badane z częstotliwością 6 razy w roku.

Na rzece Mleczka i Mleczka Wschodnia realizowano monitoring operacyjny w zakresie wybranych substancji chemicznych: WWA.

Wnioski

Podsumowując wyniki badań monitoringowych przeprowadzonych w roku 2021, stwierdzić należy, że głównym wskaźnikiem deklasującym rzeki: San, Wiar, Rada, Szkło, Lubaczówka, Mleczka jest benzo(a)piren (związek ten jest najpowszechniej znanym przedstawicielem liczącej ponad 200 substancji grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w skrócie: WWA), przedstawiciel WWA, dla którego zanotowano przekroczenie średniorocznej środowiskowej normy jakości. Badania wykazały, że takie przekroczenie stwierdzono w 13 punktach pomiarowo-kontrolnych.

Problem zanieczyszczenia wód WWA nie dotyczy tylko wód rzek: San, Wiar, Rada, Szkło, Lubaczówka, Mleczka, lecz ma wymiar ogólnokrajowy, a główną jego przyczyną jest depozycja atmosferyczna (zanieczyszczenia atmosferyczne, które przenikają do wody – przyp. aut.) związana z tzw. „niską emisją”. Zgodnie z opracowaniem: „Przegląd istotnych problemów gospodarki wodnej dla obszarów dorzeczy” (Ministerstwo Infrastruktury, Warszawa 2021), depozycja atmosferyczna jest jedną z głównych presji odpowiedzialną za nieosiągnięcie dobrego stanu chemicznego wód powierzchniowych. Depozycja zanieczyszczeń chemicznych z atmosfery została także wskazana jako jeden z czynników presji na stan chemiczny wód powierzchniowych w Planie Gospodarowania Wodami na obszarze dorzecza Wisły (Warszawa, 2016 r.) – informuje GIOŚ.

Stan techniczny oczyszczalni w największych miastach i miejscowościach naszego regionu

Zapytaliśmy też o stan techniczny oczyszczalni w Przemyślu, Jarosławiu, Przeworsku, Lubaczowie, Dynowie, Dubiecku, Radymnie, Krzywczy. Instytucjom zarządzającym oczyszczalniami zadaliśmy te same pytania:

1. Jaka jest aktualnie jakość wody pitnej w mieście i okolicy obsługiwanej przez oczyszczalnię?

2. Jak często jest monitorowana jakość wody pitnej?

3. Kiedy ostatnio dokonano przeglądu technicznego oczyszczalni ścieków?

4. Jakie były jego najistotniejsze ustalenia?

5. Czy oczyszczalnia ścieków na Państwa terenie w 100 procentach oczyszcza dzienne zrzuty ścieków bytowych, komunalnych, przemysłowych?

6. Ile dziennie oczyszczonych ścieków bytowych trafia do rzeki z oczyszczalni?

7. Jaki, w Państwa ocenie, jest obecnie stan ekologiczny rzeki na Państwa odcinku?

JAROSŁAW

Andrzej Wysocki, prezes Zarządu PWiK Jarosław:

– Aktualnie woda w sieci jest dobrej jakości, potwierdzona badaniami przez laboratorium zakładowe. Woda jest badana zgodnie z harmonogram otrzymanym z nadzoru sanitarnego prowadzonego przez Państwową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Jarosławiu. Przegląd techniczny odbył się w wrześniu 2021 r. Brak uwag. W oczyszczalni w 100 proc. oczyszcza się ścieki, które do niej wpływają. Dziennie wpływa k.. 6500 do 7000 m sześc. ścieków. Przedsiębiorstwo nie prowadzi żadnych badań w celu określenia stanu ekologicznego rzeki.

PRZEWORSK

Małgorzata Wontor, dyrektor ds. technicznych, Przeworska Gospodarka Komunalna:

– Przeworska Gospodarka Komunalna sp. z o.o. zasila miasto Przeworsk w 100 procentach w wodę podziemną pobraną z 7 studni głębinowych. Woda pobrana ze studni uzdatniana jest na Stacji Uzdatniania Wody przez zastosowanie technologii w oparciu o klasyczny dwustopniowy proces filtracji na filtrach ze złożem katalitycznym i dezynfekowana podchlorynem sodu. PGK sp. z o.o. zapewnia odbiorcom usług ciągłość dostaw wody o jakości przeznaczonej do spożycia przez ludzi, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Systematycznie, zgodnie z harmonogramem, spółka monitoruje jakość wody przez laboratorium akredytowane, prowadzony jest również monitoring jakości wody przez PPIS w Przeworsku.

W ostatnich latach 2021-2022 na Oczyszczalni Ścieków w Przeworsku przeprowadzona została inwestycja pn. ,,Przebudowa i rozbudowa komunalnej oczyszczalni ścieków w Przeworsku – Część I – gospodarka ściekowa”. Przedsięwzięcie polegało na przebudowie i rozbudowie części ściekowej mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków komunalnych wraz z modernizacją istniejących obiektów i wymianą urządzeń technologicznych. Ścieki komunalne dopływające do oczyszczalni ścieków w Przeworsku w 100 proc. są oczyszczane na oczyszczalni ścieków i odprowadzane do wód rzeki Mleczka w ilości ok. 3200-3300 m sześc. /dobę. Oczyszczone ścieki komunalne z oczyszczalni ścieków, odprowadzane do wód rzeki Mleczka, w 100 proc. są oczyszczone, a ich ilość i jakość spełniają warunki decyzji pozwolenia wodnoprawnego, co potwierdzają analizy wykonywane 2 razy w miesiącu przez akredytowane laboratorium. Ponadto 2 razy w roku wykonywana jest analiza jakości wód powierzchniowych rzeki Mleczka powyżej i poniżej miejsca zrzutu ścieków, co potwierdza, że ścieki oczyszczone odprowadzane z Oczyszczalni Ścieków w Przeworsku nie pogarszają wód rzeki Mleczki.

LUBACZÓW

Tadeusz Winiarz, dyrektor Miejskiego Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Lubaczowie:

–Miasto Lubaczów zaopatrywane jest w wodę pitną z ujęcia głębinowego usytuowanego w jego zachodniej części (…). Ujęcie to położone jest w obrębie Głównego Zbiornika Wód Podziemnych (…), określanego potocznie pradoliną Biłgoraj – Lubaczów, posiadającego udokumentowane zasoby dyspozycyjne wody o wielkości 76 200 m sześc./dobę. Pobór wody odbywa się z czwartorzędowej warstwy wodonośnej za pomocą studni głębinowych o średniej głębokości 30 m. Ujęcie wody w Lubaczowie stanowi zespół obiektów technologicznych, tj. 6 studni głębinowych, stacji uzdatniania wody, 3 zbiorników wody uzdatnionej łącznej pojemności 1300 m sześc., z których woda tłoczona jest do sieci miejskiej.

Dobowe wydobycie wody kształtuje się na poziomie 1900 m sześc. Badania jakości wody w zakresie parametrów określonych w pozwoleniu wodnoprawnym prowadzone są 2 razy w ciągu miesiąca przez laboratorium Państwowej Powiatowej Inspekcji Sanitarnej w Lubaczowie, w ramach zawartej umowy na wykonanie badań laboratoryjnych wody, zgodnie z rocznym harmonogramem monitoringu jakości wody. Jakość wody jest dobra, nie stwierdzono przekroczeń określonych przepisami. Istniejąca od 1998 r. oczyszczalnia ścieków jest oczyszczalnią typu mechaniczno-biologicznego z technologią osadu czynnego oraz zintegrowanym procesem usuwania związków fosforu i azotu. Od listopada ubiegłego roku prowadzona jest modernizacja tego obiektu. Zakres robót obejmuje wymianę urządzeń technologicznych, tj. układu napowietrzania ścieków w reaktorach biologicznych, wymiany pomp, montaż sito-piaskownika (urządzenia, które oczyszcza surowe ścieki z elementów stałych i piasku) oraz innych elementów niezbędnych do zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu oczyszczania ścieków. Zakończono prace montażowe, obecnie prowadzony jest rozruch technologiczny. Istniejąca oczyszczalnia ma zdolność do oczyszczenia 2600 m sześc. ścieków na dobę. Obecnie dobowa ilość ścieków wpływających do oczyszczalni kształtuje się na poziomie 2000 m sześc. i taka ilość oczyszczonych ścieków trafia do rzeki Lubaczówki. Jakość ścieków oczyszczonych badana jest raz w ciągu miesiąca, jakość wody w rzece Lubaczówce powyżej i poniżej miejsca zrzutu ścieków badana jest raz w kwartale w miesiącach luty, maj, sierpień listopad, a wyniki badań przekazywane są do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska i Wód Polskich. Prowadzone w okresie prac modernizacyjnych badania oczyszczonych ścieków nie wykazywały przekroczeń. Stan ekologiczny rzeki Lubaczówki, pomimo wysokich temperatur i bardzo niskiego stanu wód, w mojej ocenie jest dobry. W załączeniu zdjęcie koryta rzeki wykonane w dziś w odległości 10 m poniżej miejsca zrzutu ścieków.

DYNÓW

Artur Owsiany, dyrektor ZGK Dynów:

– Jakość wody dostarczanej do wodociągu jest na bieżąco monitorowana przez Zakład Gospodarki Komunalnej w Dynowie i PSSE Rzeszów, co potwierdzają wyniki badań wykonywane przez akredytowane laboratorium. Jakość wody monitorowana jest na bieżąco zgodnie z harmonogramem (monitoring kontrolny i przeglądowy). Modernizacja oczyszczalni ścieków została zakończona w 2020 r., jej stan i funkcjonowanie sprawdzane są na bieżąco. Oczyszczalnia ścieków oczyszcza 100-procentowy zrzut ścieków komunalnych odprowadzonych do kanalizacji. Średnia ilość ścieków odprowadzonych do rzeki to około 800 m sześc. na dobę. W naszej ocenie stan ekologiczny rzeki jest dobry, co potwierdzają wyniki badań wykonywane przez akredytowane laboratorium.

DUBIECKO

Mirosław Majkowski, prezes Zarządu Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. z siedzibą w Dubiecku:

– Aktualnie woda pitna pochodząca z obu ujęć wodociągowych jest zdatna do spożycia, co zostało potwierdzone stosownymi badaniami uprawnionych do tego celu jednostek badawczych. Badania jakości wody dostarczanej i ujmowanej z ujęć odbywają się według harmonogramu uzgodnionego z PPIS Przemyśl, zgodnie z rozporządzeniem ministra zdrowia. Przegląd techniczny Oczyszczalni Ścieków w Nienadowej prowadzony jest zgodnie z aktualnymi wymogami Prawo budowlane, okresowo-rocznie i raz na 5 lat. Ostatniego przeglądu dokonano w roku bieżącym. Urządzenia oczyszczalni ścieków są w dobrym stanie, działają poprawnie. Natomiast najistotniejszym ustaleniem jest wymóg prowadzenia bieżącej konserwacji obiektów i urządzeń. Oczyszczalnia Ścieków w Nienadowej w 100 procentach oczyszcza dzienny zrzut ścieków. Dzienna ilość odprowadzanych oczyszczonych ścieków z oczyszczalni ścieków do rzeki San nie przekracza ilości wynikające z pozwolenia wodnoprawnego. W chwili obecnej stwierdzamy bardzo niski stan poziomu wody rzeki San i w wielu miejscach zauważa się znaczną ilość wodorostów pokrywających dno rzeki. Gospodarka Komunalna stosownie do pozwolenia wodnoprawnego prowadzi 1 raz w roku badanie jakości wód odbiornika powyżej i poniżej wylotu oczyszczonych ścieków. Powyższe badania potwierdzają, że odprowadzone ścieki nie wykazują dopuszczalnych przekroczeń zanieczyszczeń ustalonych w pozwoleniu wodnoprawnym.

KRZYWCZA

Robert Kaszycki, kierownik Referatu Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska w UG Krzywcza:

– Obecnie na terenie gminy Krzywcza nie ma sieci wodociągowej, a mieszkańcy zaopatrują się w wodę z indywidualnych studni wierconych i kopanych. Obiekty gminne, takie jak szkoły, przedszkola, świetlice, urząd gminy, również pobierają wodę z własnych studni. Gmina Krzywcza podjęła działania w celu opracowania dokumentacji projektowej sieci wodociągowej wraz z przyłączami, ujęciami wód i stacją uzdatniania wody w miejscowości Krzywcza. Woda w obiektach gminnych jest co roku badana i spełnia wymagania wody pitnej. Ostatni szczegółowy przegląd techniczny oczyszczalni ścieków w Krzywczy został zlecony w maju 2022 r. firmie BGI Projekt Consulting sp. z o.o. z Rzeszowa, która wydała opinię techniczną w zakresie „Analizy obecnych możliwości technologicznych oraz potencjalnej rozbudowy oczyszczalni ścieków”. Średni dobowy przepływ ścieków przez oczyszczalnię według założeń projektowych wynosi 300,0 m sześc. /d , po analizie jest to 173 m sześc./d, z czego wynika, że oczyszczalnia wykorzystywana jest obecnie w ok. 60 proc. i zapewnia prawidłowe oczyszczenie ścieków z czterech miejscowości: Krzywcza, Wola Krzywiecka, Ruszelczyce i Babice. Na etapie projektowania jest przyłączenie do kanalizacji miejscowości Bachów, co będzie się wiązało z rozbudową oczyszczalni, zwiększeniem jej przepustowości i modernizacją urządzeń. Działania w tym kierunku również zostały podjęte, gdyż w opracowaniu jest koncepcja rozbudowy oczyszczalni z terminem do 15 grudnia 2022 r. W 2021 r. zostało oczyszczonych 42 tys. m sześc. ścieków. Oczyszczalnia ścieków w Krzywczy spełnia wymagania obowiązującego do 30.12.2030 r. pozwolenia wodnoprawnego, którego zakres wynosi: Qśrd 300,0 m3/d, dopuszczalna roczna ilość ścieków 109 800,0 m3/rok. Najwyższe dopuszczalne wartości substancji zanieczyszczających to: BZT5 – 25 mgO2/l, CHZTcr- 125 mgO2/l, zawiesiny ogólne 35 mg/l. Zgodnie z wymogami pozwolenia wodnoprawnego badania ścieków odbywają się z częstotliwością 4 razy do roku. Ostatnie wyniki badań ścieków oczyszczonych z czerwca 2022 r. wynoszą: BZT5 – 13 mgO2/l, CHZTcr- 106 mgO2/l, zawiesiny ogólne 30 mg/l. W ostatnich latach nie zanotowano przekroczeń powyższych parametrów, co wskazuje na prawidłowe oczyszczanie ścieków. Ponadto raz w roku jest badana jakość wód odbiornika – rzeki San 10,0 m powyżej i 20,0 m poniżej wylotu ścieków oczyszczonych do Sanu, które nie wykazują przekroczeń. W ostatnich dwóch miesiącach nastąpił spadek ilości bytowych ścieków oczyszczonych trafiających do rzeki San ze względu na panującą suszę i oszczędzanie wody przez mieszkańców i wahał się w granicach od 60,0 do 110,0 m sześc. /dobę. W mojej ocenie obecny stan ekologiczny rzeki San jest dobry, jednak obserwuje się niski poziom wody w rzece i porastające na dnie glony w wyniku panującej suszy.

RADYMNO

Marek Sobolewski, kierownik Zakładu Gospodarki Komunalnej:

– Woda przeznaczona do spożycia przez mieszkańców miasta Radymna spełnia wymagania zawarte w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Woda przeznaczona do spożycia poddawana jest stałemu monitoringowi zgodnie z harmonogramem pobierania próbek wody na bieżący rok. Zgodnie z harmonogramem próbki pobierane i badane są w ramach kontroli zleconych przez zakład przez akredytowane laboratorium, jak również przez Powiatową Stację Sanitarno- Epidemiologiczną w Jarosławiu. Oczyszczalnia ścieków dla miasta Radymna znajduje się pod stałą kontrolą m.in. w ramach gwarancji wykonawcy. Ostatni przegląd oczyszczalni miał miejsce 06.05.2022 r. Ponadto zgodnie z ustawą Prawo budowlane art. 62. obiekt poddawany jest okresowym kontrolom stanu technicznego, ostatnia miała miejsce w dniach 4 – 14.12.2021 r. Budynek znajduje się w stanie technicznym i estetycznym, zapewniającym jego sprawność techniczną i dalsze, bezpieczne jego użytkowanie. Oczyszczalnia przetwarza w stu procentach ścieki bytowe, komunalne, przemysłowe. Dziennie do rzeki z oczyszczalni trafia średnio 370 m sześc. /dobę oczyszczonych ścieków bytowych.

Według naszej oceny potok Rada jest w dobrym stanie ekologicznym.