Co dalej z Pałacem Łosiów? Od dziesięcioleci niszczeje

Pałac Łosiów był przez lata wizytówką Narola. Te czasy jednak już dawno odeszły w zapomnienie. Od dziesięcioleci obiekt niszczeje, a próba renowacji podjęta przez fundację, zakończyła się egzekucją sądowniczą. Tymczasem z pomysłem na zagospodarowanie obiektu wychodzi mieszkaniec miasteczka.

Pałac Łosiów powstał w drugiej połowie XVIII wieku z inicjatywy Antoniego Feliksa Łosia – syna właścicieli dóbr narolskich. Obiekt składa się z budynku głównego, dwóch pawilonów połączonych z nim półkolistymi galeriami oraz dziedzińca w kształcie podkowy. Dookoła rozciąga się park otoczony murem, z bramą główną i dwiema furtami bocznymi. Niegdyś były one bogato zdobione dziełami sztuki, ale wybuch II wojny światowej doprowadził do dużych zniszczeń, a także grabieży. Dawna rezydencja Łosiów zamieniła się w opuszczoną ruinę po pożarze w 1944 r.

Blask miała jej przywrócić Fundacja Pro Academia Narolense, która chciała utworzyć w Narolu centrum artystyczne organizujące imprezy kulturalne nawiązujące do tradycji Akademii Narolskiej, założonej w XVIII w. przez hrabiego Feliksa Antoniego Łosia.

Dotacja do zwrotu

Niestety i te plany spełzły na niczym[paywall]. Zarząd województwa w 2015 r. zażądał od fundacji zwrotu ponad 1 mln 731 tys. zł dotacji Regionalnego Programu Operacyjnego. Powodem miało być niewłaściwe wykorzystanie przekazanych środków. Pierwotnie cały projekt miał zostać zrealizowany do 31 sierpnia 2011 r., jednak termin ten był kilkakrotnie przedłużany. W końcu ustalono, że prace zakończą się do 30 września 2014 r. I to się nie udało, fundacja wnioskowała więc, by przedłużyć termin o kolejny rok. Na to już zgody nie było.

Samorząd nakazał zwrot wypłaconej dotacji. Całość opiewała na prawie 3 mln zł, ale wypłata 1 mln 268 tys. zł została wstrzymana. Powodem nie było tylko opóźnienie, ale – jak stwierdziła kontrola – wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem i procedurami. Wprawdzie fundacja argumentowała, że 1 mln zł został wydany w całości zgodnie z umową, ale zarząd województwa nakazał oddać całą dotację. Sąd podtrzymał to stanowisko.

Pałac został wystawiony przez komornika na licytację. Jak udało nam się ustalić znalazł się nabywca, ale jeszcze nie jest prawomocne sądowe postanowienie o przybiciu własności.

Jedyne muzeum w Polsce

Tymczasem mieszkaniec Narola Jan Zuchowski od kilku lat ma pomysł na zaadaptowanie pałacowych włości. Sugeruje, że mogłoby tu powstać Polskie Muzeum Narodowe. Takowe istnieje w Rapperswil – niewielkim miasteczku w Szwajcarii. – Z tego, co wiem, Szwajcarzy są skłonni oddać te pamiątki do Polski – mówi.

Tamte zbiory miałyby zająć główny pawilon pałacu. – Takie muzeum podniesie rangę ogólnopolską i europejską naszego miasta – podkreśla.

J. Zuchowski jest dentystą i któregoś dnia do jego gabinetu zapukał projektant znaczków pocztowych i banknotów Czesław Słania. Za usługę – zamiast gotówki – lekarz poprosił o znaczek. Z każdą kolejną wizytą kolekcja się powiększała. – Z czasem dałem ogłoszenie do gazety, że kupię jego znaczki. Wszedłem w kontakt z człowiekiem, który je sprzedawał i dzisiaj mam wszystkie jego znaczki – opowiada pan Jan.

Jego propozycja na zagospodarowanie prawego pawilonu pałacu to stworzenie muzeum znaczków. – Takiego muzeum w Polsce nie ma – podkreśla. Mężczyzna jest skłonny oddać swoją kolekcję dla narolskiej instytucji. Oczywiście pod warunkiem, że byłaby wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem.

W tym samym pawilonie widziałby także miejsce na stworzenie sal: norweską, szwedzką, duńską i innych krajów poświęconą znaczkom. Twierdzi, że pomysłem zainteresował pracownicę ambasady norweskiej, która przyklasnęła temu pomysłowi. 

Przyjadą goście z Polski i zagranicy

Natomiast w lewym pawilonie – zdaniem J. Zuchowskiego – można stworzyć ekspozycję map z terenu Rzeczypospolitej z XVII wieku, które wykonał Eric Dahlberg dla króla Karola X Gustawa przed i podczas „potopu szwedzkiego”. A takie ma nie kto inny, jak właśnie pan Jan. – Warto by tam zamieścić także inne mapy RP – mówi.

Pan Jan jest przekonany, że takie wystawy znalazłyby grono odbiorców zarówno z Polski, jak i zagranicy. – W Norwegii byłem w muzeum polskim, które zorganizowali Norwegowie. Emigracja tam jeździ i je zwiedza. Jeśli w Narolu powstałoby muzeum, w którym jest cała sala norweska, kolejna szwedzka, to oczywiste, że ambasada się tym pochwali i ludzie będą przyjeżdżać– zapewnia.

Co więcej – jest pewny, że kraje skandynawskie wsparłyby taką inicjatywę. – Dla nich wydać milion, to jak dla nas 10 złotych – ocenia. Tę opinię opiera na wspomnianej rozmowie z pracownicą ambasady Norwegii.

Jan Zuchowski liczy na to, że turyści, którzy odwiedzą Lublin i Zamość, zdecydują się na podróż do Łańcuta przez Narol. A tu mogliby się zatrzymać właśnie w odnowionym i ciekawie zaaranżowanym pałacu. – Jak się zatrzymają, pójdą coś zjeść i jeszcze zostaną na drugi dzień. To będzie rozwój miasta – uważa.

Samorząd chwali, ale pieniędzy nie da

Swoją ideą zainteresował radnego powiatowego Henryka Goraja, a wspólnie – zarząd województwa podkarpackiego. Wicemarszałek Bogdan Romaniuk pomysł pochwalił, ale zaznaczył, że samorządu województwa nie stać na zorganizowanie kolejnej placówki kulturalnej. „Jestem pełen uznania dla tak znakomitego opracowania koncepcji” – zauważył. Dalej jednak zaznaczył, że podjęcie się tego zobowiązania mogłoby stanowić zagrożenie dla finalizacji innych, podjętych już zadań.