Historia Żydów żurawickich. Mieszkało tu kilkanaście rodzin

W okresie międzywojennym w Żurawicy mieszkało kilkanaście rodzin żydowskich. Zajmowali się handlem, skupem makulatury i szmat – szczególnie angażował się w to Żyd o nazwisku Herszko. Mieszkał w Żurawicy Górnej w okolicy zjazdu do ulicy prowadzącej do kościoła.

Z kolei Berko zajmował się skupem zwierząt. Kupował je i dokonywał uboju w rzeźni, mieszczącej się w obecnym[paywall] domu strażaka przy skrzyżowaniu ul. Przemyskiej z Jana Pawła II. Przygotowane mięso odbierali inni Żydzi i dostarczali do swoich sklepów w Żurawicy, Przemyślu i okolicy. Jeden z takich sklepów w Żurawicy Górnej prowadził Żyd o nazwisku Kisyłko. W każdym sklepie żydowskim można było płacić gotówką lub brać towar na kredyt.

Sklep spożywczy na obecnej ulicy Mickiewicza miał Żyd Menaszko. Oprócz podstawowych artykułów można tu było znaleźć towary z wyższej półki, np. kakao, prawdziwa kawa, sprzedawał również papierosy na sztuki czy przybory szkolne typu zeszyty, ołówki, kredki, kreda, atrament.

Karp kupował zboże

Żyd Karp z kolei zajmował się skupem zboża. Kupował każdą ilość, nawet niewielką. Z tego powodu młodzi parobkowie czy synowie gospodarzy przynosili do niego zboże i w ten sposób zarabiali na swoje drobne wydatki. Zboże Karp dostarczał do młyna w Żurawicy, który znajdował się po drugiej stronie ulicy, a mąkę przynosił do piekarni, która mieściła się obok młyna. Żurawicę zamieszkiwały jeszcze dwie żydowskie rodziny – Tuchman i Szedfen.

W każdą sobotę Żydzi świętowali szabas. W tym dniu Żydówki nie przygotowywały jedzenia, tylko do tych prac najmowały polskie gospodynie. Obowiązkowym daniem był rosół. Wszyscy mieszkający w Żurawicy Żydzi przychodzili na modlitwę do domu modlitwy, który znajdował się przy obecnej ulicy Rzeszowskiej. W dni powszednie nie wyróżniali się swoim ubiorem, jednak w święta zakładali charakterystyczny ubiór. Do szkoły powszechnej w Żurawicy uczęszczali zarówno Polacy, jak i Żydzi, z tym wyjątkiem, że ci ostatni nie uczestniczyli w lekcjach religii.

W czasie II wojny światowej Żydzi z Żurawicy i okolic podzielili los swoich rodaków z Przemyśla. Niemcy w roku 1939 spalili synagogi, zniszczyli sklepy oraz rozstrzelali 600 miejscowych Żydów. Wielu wywieziono do obozów zagłady.

 ***

Tekst powstał na podstawie danych źródłowych i relacji mieszkanki Żurawicy zebranych przez uczniów Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 1 w Żurawicy w ramach projektu z okazji obchodów 10. Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu na Podkarpaciu. Uczniowie pracowali pod kierunkiem nauczycieli: Agnieszki Wojtaszek, Aleksandry Kubisztal i Wiesława Semkowa.

W ramach wydarzenia odbyła się konferencja, podczas której referaty wygłosili: dr Grzegorz Szopa z Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej – „Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat – wspomnienie o profesorze Rudolfie Weiglu”, ks. dr Witold Burda, postulator procesu beatyfikacyjnego Sług Bożych rodziny Ulmów z Markowej – „Rodzina Ulmów z Markowej przykładem Polaków ratujących Żydów w czasie II wojny światowej” oraz uczniowie Patrycja Słabik i Jakub Dudek o historii Żydów w Przemyślu.

***