IPN: To nie są szczątki Ukraińców z UPA

Pracownicy Biura Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej zakończyli trzydniowe badania archeologiczne w miejscu, gdzie stało nielegalne upamiętnienie poświęcone Ukraińskiej Powstańczej Armii. Ich zdaniem odnalezione tam szczątki nie należą do zmarłych, którym poświęcony był kontrowersyjny pomnik.

Prace rozpoczęły się w czwartek, 24 bm. i trwały do sobotniego wieczora.

„Celem zaplanowanych badań jest ustalenie, czy w miejscu istniejącego do dnia 26 kwietnia 2017 r. pomnika upamiętniającego działalność UPA znajdują się pochówki członków tej ukraińskiej formacji. O zamiarze przeprowadzenia badań archeologicznych IPN powiadomił Ambasadora Ukrainy w Polsce oraz Związek Ukraińców w Polsce, zapraszając ich przedstawicieli do udziału w pracach w charakterze obserwatora” – poinformował IPN.

Wykonany z czerwonego piaskowca pomnik miał kształt[paywall] bramy połączonej u góry metalowym tryzubem. U jego podstawy widniał napis w języku ukraińskim: „Chwała bohaterom UPA bojownikom za wolną Ukrainę”. Poniżej były tablice z napisami: „Kureń Żelaźniaka”, „Kureń Konika-Bajdy”, „Kureń Berkuta” i „Kureń Rena”. W październiku 1994 roku upamiętnienie wzniósł Związek Ukraińskich Więźniów Okresu Stalinowskiego z Koszalina. Kontrowersyjne upamiętnienie było regularnie dewastowane. Przedstawiciele środowisk kresowych, patriotycznych i niektórzy politycy domagali się jego demontażu. Wiosną ub. roku pomnik został rozebrany przez działaczy społecznych, zrzeszonych w różnych organizacjach (w tym także w Ruchu Narodowych i Młodzieży Wszechpolskiej. Demontaż odbył się za zgodą władz samorządowych gminy Stubno, do której należy cmentarz komunalny w Hruszowicach.

„(...) Strona polska niejednokrotnie podkreślała w korespondencji z ukraińskimi partnerami, że obiekt istniejący na cmentarzu w Hruszowicach od 1994 r. powinien zostać rozebrany, aby można było przeprowadzić prace archeologiczne, mające na celu potwierdzenie istnienia pochówków szczątków ludzkich, o czym informowali nas przedstawiciele ukraińskiej mniejszości w Polsce. (...)” – napisano w oświadczeniu Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN, które wydano po demontażu upamiętnienia. „W razie potwierdzenia wystąpienia szczątków pod pomnikiem, mogiła zostałaby urządzona przez Międzyresortową Komisją we współpracy ze stroną polską i podlegałaby ochronie prawnej ze strony Państwa Polskiego. Nadal podtrzymujemy swoje stanowisko w tej kwestii i gotowi tu jesteśmy pomóc stronie ukraińskiej” – przekonywali urzędnicy IPN.

Zakończonymi w sobotę wieczorem pracami kierował dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie. Uczestniczyli w nich również przedstawiciele strony ukraińskiej. Wśród nich był Światosław Szeremeta, sekretarz tamtejszej Państwowej Komisji do spraw Upamiętnień Ofiar Wojen i Represji, który 18 listopada 2017 roku otrzymał zakaz wjazdu do Polski.

„W wyniku prac ujawniono cywilne, pojedyncze pochówki 16 osób, w tym mężczyzn, kobiet i dzieci. Szczątków nie ekshumowano. Przeprowadzone badania archeologiczne i medyczno-sądowe nie dały podstaw do uznania, iż w miejscu zdemontowanego pomnika ku czci UPA znajdowały się zbiorowe lub pojedyncze mogiły członków tej ukraińskiej formacji” – poinformowało Biuro Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej.