Kapłan, aktor, poeta i reżyser w jednej osobie

Księdza Józefa Dudka po raz pierwszy zobaczyłam na scenie teatralnej lubaczowskiego domu kultury. Kolejną okazją był wieczór poetycki, pamiętam recytowanie wierszy i uścisk dłoni. Trzeci raz był bezpośrednią rozmową, gdzie słowa „abyś wyrosła z prawdy”, wryte we mnie być może przywrócą poszukiwania. Dotąd nie miałam jedynie okazji posłuchać jego słów z tej najważniejszej sceny, u stóp krzyża.

Ksiądz Józef Jan Dudek urodził się w Jaśle w 1951 roku. Wychowywał się w Zalesiu koło Oleszyc, gdzie ukończył podstawówkę. Za radą rodziców zdał egzaminy do Technikum Leśnego w Krasiczynie, które – nie wiedzieć czemu – przeniesiono do Biłgoraja. Z powodu trudnego wówczas dojazdu zdecydowano o wysłaniu jedynaka do Liceum Ogólnokształcącego w Lubaczowie. Właśnie tam stawia pierwsze kroki na scenie. Wprowadzony w arkana sztuki teatralnej, po maturze stara się o przyjęcie do[paywall] PWST w Krakowie. Jednak z powodu niezachowania terminu złożenia dokumentów nie dostaje się.

Po powrocie do domu w rozmowie z kolegą z przemyskiego seminarium postawił warunek: „jeżeli można tam grać w piłkę, to się zdecyduję”. I drugi, ważniejszy warunek „aby umocnić co słabe, a może i małe” sprawia, że aplikuje. Tak przyjęty w poczet seminarzystów przekonuje się, że grać można nie tylko w piłkę. Zapisuje się do teatru Fredreum. Częste próby i późne powroty powodują, że zostaje postawiony przed wyborem. Ksiądz rektor Jastrzębski kazał zdecydować, czy chce być aktorem, czy księdzem. Po dwóch tygodniach wewnętrzej walki, przemyśleń i modlitwy postanawia zostać.

Takie decyzje nigdy nie zamykają dróg. Wkrótce zostaje poproszony przez rektora o stworzenie kleryckiego teatru w seminarium. Z powodzeniem zwołał kilku kolegów. Na początku przygotowano sztukę Dzień gniewu Romana Brandstaettera, której premiera zakończyła się sukcesem. O tamtym czasie ksiądz Dudek mówi: – Czas studiów seminaryjnych wykorzystałem, aby zostać dobrym księdzem, nauczycielem i wychowawcą młodych pokoleń. W chwilach wolnych relaksowałem się grą w piłkę oraz realizacją nowych, ciekawych pomysłów związanych z żywym słowem i reżyserią nowych sztuk. Po święceniach kapłańskich w czerwcu 1975 roku uświadamia sobie, że bez teartu trudno jest żyć.

I zbudował arkę

W 1985 roku po objęciu urzędu proboszcza w parafii prokatedralnej św. Stanisława w Lubaczowie narodziła się myśl inscenizacji misterium Pod stopy Krzyża Adama Asnyka, która stała się momentem poczęcia teatru. W 1990 roku powstał scenariusz oparty na noweli Uśmiech Lwowa Kornela Makuszyńskiego. Stąd narodził się pomysł nazwy dla zespołu teatralnego. Arka Lwowska została powołana z myślą, by uratować dziedzictwo kultury, historii i przeszłości Lwowa, a także osób z nim związanych.

Tak rozpoczęło się pokonywanie fal, sztormów oraz pływanie po wodzie klasyki literatury, wydarzeń historycznych i tematów uniwersalnych. Rok 1995 był początkiem kryzysu zażegnanego dopiero po 14 latach. Ksiądz Dudek, przeniesiony z Lubaczowa do Lipska koło Zamościa,  miał spore trudności z częstym dojazdem na próby. Obowiązki kapłańskie to pierwsze powołanie. Na szczęście doświadczona załoga Arki trzymała się mocno aż do powrotu do parafii w Oleszycach w 2008 roku.

Podczas opowieści o Arce, wielokrotnie pada słowo rodzina, o znaczeniu tym większym, ponieważ bez więzów krwi. Steruje nią od początku nie Ojciec, lecz „Papcio”. Arka to nie jeden człowiek. To bogaty pokład różnego wieku i stażu, gdzie skład czasem się zmienia. Ktoś odchodzi, wyjeżdża, wychodzi, ktoś inny pojawia się, wraca, przychodzi. Tak przez 25 lat wciąż płynie „(...) do Lwowa uśmiechem/ batiarską piosenką./ Arkę sam prowadzisz/ Opatrzności ręką.” Płynie i zabiera na okręt rozbitków. Ernest Bryll powiedział:

Więc dopływam zdyszany po morzach zwątpienia

Wrzeszczę: – Ratunku – i rzucacie mi linę

I włażę po tej linie na Wasz pokład Załogo „Arki Lwowskiej”