Krystyna Janda o Andrzeju Wajdzie w Przemyślu

W ubiegły weekend, od piątku do niedzieli, w Domu Ukraińskim w Przemyślu odbywały się „Spotkania z filmami Andrzeja Wajdy”. Była to okazja, żeby obejrzeć: „Tatarak”, „Popiół i diament”, „Powidoki” i wreszcie „Człowieka z marmuru”. Całość prowadzili profesor Tadeusz Lubelski i Iza Chruślińska, a gościem specjalnym była Krystyna Janda, która w filmach Wajdy zagrała wiele ról. Aktorka opowiadała o pracy z tym wybitnym artystą.

– Spotkanie z Andrzejem Wajdą było najważniejszym momentem w moim życiu zawodowym. Po szkole teatralnej, która uczyła zupełnie innych rzeczy, innych wartości w tym zawodzie, gdzie mówiono, jak powinnam grać, jak wchodzić na scenę, nagle spotkałam się z kimś, kto w ciągu dwóch miesięcy pracy przy kręceniu filmu uświadomił mi, że na aktorstwo trzeba patrzeć zupełnie z innej strony – podkreśliła K. Janda[paywall].

– Spotkałam się z człowiekiem, który wierzył, że sztuka może zmienić nasze życie i kraj. Wcześniej o swoich profesorach myślałam, że wiedzą wszystko, a Wajda mówił, że nie wie nic. Z każdej sceny, jaką kręciliśmy, robił rzecz najważniejszą. Zastanawiał się, czy nie można tego zrobić lepiej, mądrzej. To była dla mnie prawdziwa nowość, bardzo cenna nauka na całe życie. Kręcąc „Człowieka z marmuru”, będąc Agnieszką, dowiadywałam się o historii Polski tego, czego nie uczono w szkołach, czego nie było w podręcznikach, co mogli przekazać tylko najbliżsi. Ten film nauczył mnie być kobietą, aktorką, a przede wszystkim Polką. Potem był „Człowiek z żelaza”, który nauczył mnie w jakimś sensie być matką. Do dzisiaj korzystam z tamtych doświadczeń i one sprawiły, że dzisiaj moje nazwisko w encyklopediach, w historii filmu pojawia się obok nazwiska Wajdy. Nie jest to tylko mój wizerunek, ale wizerunek przedstawicieli pewnego pokolenia, o którym Andrzej mówił, że pewnego dnia otworzy drzwi, bo jest inne niż pokolenie, które odchodzi – mówiła.

Nikt nam tych filmów nie odbierze

–  Wajdę podczas pracy nie zadowalały zwykłe pomysły, zwykłe odegranie scen. Każdego dnia mieliśmy świadomość, że skaczemy jak najwyżej, bo on chciał czegoś wyjątkowego w każdym momencie – kontynuowała aktorka.

– W dużej części były to filmy improwizowane. Przed każdym dniem zdjęciowym odbywała się nocna narada, na której Andrzej Wajda, Ścibor Rylski, asystenci i aktorzy zastanawiali się, jak jakąś scenę będziemy kręcić następnego dnia. Należy pamiętać, że te filmy były robione w czasach, kiedy była cenzura i scenariusz był dla cenzury, a myśmy na planie realizowali coś innego. Andrzej miał niezwykłą umiejętność bronienia tego, co robił i umiejętność rozmawiania z ludźmi, którzy o tym decydowali. Kiedy trwała batalia, czy film ma wejść na ekrany, dla mnie nie było to istotne. Najważniejsze było to, co stworzyłam, czego się nauczyłam, a Andrzej uczulił mnie na to, że nie można tego wizerunku zniszczyć, zbrudzić, bo ludzie w to wierzą. Potem wszystko inaczej się potoczyło, ale do dzisiaj „Człowiek z marmuru” i „Człowiek z żelaza” mają ogromne znaczenie. Kiedyś nie było dnia, żeby któryś z tych filmów nie pojawił się w którymś z kanałów telewizyjnych, teraz pojawiają się one o wiele rzadziej, a od dwóch lat sporadycznie. Te filmy weszły do klasyki historii filmu i już nam nikt ich nie odbierze.

Organizatorami „Spotkań z filmami Andrzeja Wajdy” był Związek Ukraińców w Polsce oraz Stowarzyszenie Homo Faber.