Moje dziecko jest niegrzeczne... Jak zaspokajać potrzeby pociechy?

Jak rodzic może wspierać rozwój dziecka i reagować w sytuacjach trudnych? W jaki sposób zadbać o własny dobrostan psychiczny i samopoczucie całej rodziny? Na te pytania odpowiada psycholożka Kinga Pasierbska-Hernik, koordynatorka Ośrodka Dziennej Rehabilitacji Dzieci z Zaburzeniami Wieku Rozwojowego w Centrum Rehabilitacji przy ul. Jasińskiego 2a w Przemyślu (tel. 16 736 82 38).

Jakie kroki powinien podjąć rodzic, którego martwi zachowanie pociechy?

– Gdy rodzice zauważają nieprawidłowości w rozwoju i zachowaniu swojego dziecka, często postanawiają się skonsultować ze specjalistami. Zdarza się, że po przeprowadzeniu oceny rozwoju zapada decyzja o podjęciu terapii. Spotkania terapeutyczne trwają maksymalnie kilka godzin w tygodniu, co wspiera w rozwoju, ale – szczególnie w przypadku dzieci z całościowymi zaburzeniami rozwoju – nie jest wystarczające.

Do momentu podjęcia edukacji dzieci większość czasu spędzają w domu, wśród najbliższych sobie osób, dlatego kluczowe jest, by opiekunowie wiedzieli, jak wspierać rozwój i reagować w sytuacjach dla nich trudnych. W związku z tym ważne jest, by terapia nie była procesem indywidualnie skoncentrowanym na dziecku, by prócz stymulacji jego rozwoju była okazją do rozwoju rodzica, ich wzajemnej relacji oraz kompetencji wychowawczych. W gabinecie terapeutycznym przy wsparciu specjalisty dziecko nabywa kolejne umiejętności, jednak by przyniosło to efekt w życiu codziennym, musi ono przy wsparciu rodzica ćwiczyć je w sytuacjach naturalnych.
 

O co pytają rodzice?

– Rodzice najczęściej radzą się, jak postępować w sytuacji silnych reakcji emocjonalnych, zachowań siłowych, autoagresji i braku współpracy dziecka. Są to zachowania, które zawsze mają swoją przyczynę, a specjalista może pomóc w jej znalezieniu i zaadresowaniu. Skupienie się na niezaspokojonych potrzebach dziecka, a nie na zachowaniu trudnym i jego eliminowaniu poprzez zwracanie uwagi i karanie, jest ważne dla rozwiązania problemu.
 

Znalezienie przyczyny zaistniałej sytuacji nie zawsze jest łatwe.

– Tak, ponieważ często są to bodźce odroczone w czasie lub kompletnie nieistotne z perspektywy osoby dorosłej. Bardzo często powodem trudnych zachowań dzieci jest frustracja komunikacyjna (opóźnienie rozwoju mowy lub brak kompetencji komunikacyjnych), niezrealizowanie potrzeb bliskości i uwagi, potrzeb sensorycznych, niezdolność zorganizowania sobie czasu lub dyskomfort spowodowany przez niedostosowane otoczenie, nagłe zmiany.

Co opiekun powinien wiedzieć?

– Warto, by rodzice dopytywali terapeutów o nurtujące ich sprawy, szczególnie o to, jak bawić się z dzieckiem, stymulować rozwój mowy, budować relację, wspierać rozwój emocjonalny oraz dostosować własną postawę i otoczenie do potrzeb swojej pociechy. Stosowanie się do wskazówek specjalistów znacznie usprawnia proces terapii oraz wpływa korzystnie na życie dziecka i rodziny.

Nikt nie uczy, jak być rodzicem...

– Zwłaszcza rodzicem dziecka z trudnościami lub specjalnymi potrzebami. W związku z tym opiekunowie nie powinni mieć poczucia winy, gdy czują się bezradni lub nie wiedzą, co zrobić. Ważne jest, by być otwartym na wsparcie innych osób, a w sytuacjach trudnych nie tylko szukać pomocy dla dziecka, ale również dla siebie. Czasami dla zachowania równowagi wystarczające może być nauczenie się rozpoznawania własnych potrzeb i znalezienia czasu na ich zaspokojenie, ale są sytuacje, w których pomocne może być skorzystanie z usług psychologa lub psychoterapeuty.
 

Czyli musimy być wrażliwi na potrzeby całej rodziny?

– Pojawienie się dziecka na świecie jest ważnym wydarzeniem w każdej rodzinie, zmienia się świat jej członków, w tym rodzeństwa. Gdy rodzi się dziecko z trudnościami lub specjalnymi potrzebami, uwaga i czas rodziców są w szczególności nadwerężone, co odbija się na całym systemie rodzinnym. Pamiętajmy o pozostałych dzieciach w rodzinie, dla których również jest to nowa i nieznana sytuacja. Mogą one potrzebować szczególnej uwagi, wielu rozmów, wytłumaczenia sytuacji i problemów rodzeństwa, żeby odnaleźć się na nowo w życiu.

Aleksandra Nowotyńska