Nadzieja w czasach zarazy

Amerykański poeta R.W. Emerson powiedział: „Oceniamy mądrość człowieka na podstawie jego nadziei.” I jest w tym aforyzmie sporo nieegzaltowanej racji. Otóż nadzieja, to nasze życzenie jakiegoś stanu rzeczy i jednocześnie niepewność, że się tak stanie.

Na przykład: mamy nadzieję, że szybko wyzdrowiejemy, ale nie mamy pewności, czy tak będzie. Albo że nie stracimy pracy, ale różnie może być w tych trudnych czasach. Jedna z psychologicznych koncepcji mówi, że nadzieja to wielowymiarowa struktura poznawcza (ogólnie mówiąc umysłowa), w której ważną rolę odgrywają emocje. Można więc powiedzieć, że nadzieja to taka ludzka umiejętność/dyspozycja, którą wykorzystujemy w ciągu życia, w różnych sytuacjach, w celu lepszego przystosowania się i – co za tym idzie – w celu przetrwania. A jak wiemy, zdolność przetrwania w zasadniczej mierze zależy od naszej mądrości.

Nadzieja bierna i czynna

Psycholog Erik Erikson mówił o nadziei podstawowej, która opiera się na przekonaniu, że w świecie panuje ład i porządek, który jest przychylny ludziom, i że generalnie wszystko, co się dzieje, ma sens. Definiuje się również nadzieję bierną i czynną. Ta pierwsza jest wówczas, kiedy siedzimy na krześle i czekamy na lepsze czasy, ta druga towarzyszy naszym działaniom, kiedy chcemy coś zrobić i ufamy, że się uda. No cóż, ostatnie pandemiczne miesiące podważyły naszą nadzieję podstawową, bo już gołym okiem widzimy, jak to światowy ład i porządek przestaje być ludziom przychylny, a i coraz trudniej dopatrzyć się sensu w działaniach wokół nas. Więc gdzie szukać nadziei dla naszej nadziei, aby przetrwać ? Czy wystarczy nadzieja bierna czy jednak wykazać się nadzieją czynną ?

No więc warto!

Nadzieja w każdym z nas to uruchomienie takiej sekwencji myśli i emocji będących przeciwieństwem lęków i rezygnacji. Badania psychologiczne wykazały, że ludzie, którzy uruchomiają w sobie nadzieję i śmiało korzystają z tego wewnętrznego zasobu, mają się lepiej, gdyż są zdrowsi, odporniejsi psychicznie, lepiej znoszą ból i osamotnienie. No więc warto uruchamiać w sobie nadzieję, pielęgnować ją i dzielić się niąz innymi, demonstrując osobistą postawę opartą na nadziei.

Umacnianie nadziei

Takie czynne, podmiotowe umacnianie nadziei, nawet w drobnych sprawach, spowoduje zwiększone poczucie energii, optymizmu, własnego sprawstwa. Ale żeby zamiast konstruktywnej nadziei nie stosować jałowego „karmienia się złudzeniami”, warto ustalić sobie następujące kwestie:

· na co mam wpływ w obecnej sytuacji, a na co nie?

· czy decyduję się podjąć działanie, czy pozostanę w roli obserwatora?

· z jakiego powodu chcę, aby moje oczekiwania się spełniły, dlaczego jest to dla mnie ważne?

· jak oceniam szansę mojego powodzenia?

· czy jestem w stanie przyjąć wynik mojego działania, jakikolwiek by on nie był?

Odpowiedzenie sobie na powyższe pytania jest bardzo ważne w budowaniu nadziei, bo idziemy w konkret a nie w złudzenie. Kiedy świat się chwieje i znikają punkty odniesienia, kiedy przyszłość jest trudna do przewidzenia i trochę się jej boimy, to może skupmy się na drobnych sprawach, na które mamy wpływ: dokończenie porządków w szafie, pomoc sąsiadce w zakupach, napisanie listu do dawno niewidzianej kuzynki. Takie „ogarnięcie” zwykłych spraw pomoże trwać naszej nadziei, którą musimy żywić i pielęgnować. A warto, bo jak powiedział słynny psychiatra Antoni Kępiński, „nadzieja jest warunkiem życia”.