Namiętny romans z Przemyślem w tle

Namiętny romans dojrzałego mężczyzny, ojca dwójki dzieci Hermana Liebermana z młodziutką Heleną Rosenbach (Deutsch), autorką pierwszej na świecie książki na temat psychologii i seksualności kobiet, miał swój początek w Przemyślu.

Historia tej miłości dowodzi, że spora różnica wieku nie ma większego znaczenia, gdy w grę wchodzi prawdziwe uczucie.

Herman Lieberman (1870 – 1941) – wybitny adwokat, parlamentarzysta, działacz ruchu socjalistycznego, polityk, publicysta, poliglota (znał 7 języków), znawca literatury polskiej i obcej. Z żoną Gustawą Gitli (zm. 1940) mieli dwoje dzieci. W wieku 30 lat poznał w Przemyślu 16-letnią Helenę Rozenbach (1884 – 1982),  która stała się potem sławna jako wybitny lekarz i naukowiec. Wielka miłość dwojga ludzi miała swój początek i koniec.   

Helena Rosenbach urodziła się 9 października 1884 roku w Przemyślu, jako córka[paywall] żydowskiego adwokata Wilhelma Rosenbacha i jego żony Reginy Fass. Jej matka mówiła w domu po niemiecku, natomiast Helena, jej brat i obie siostry dawały pierwszeństwo językowi polskiemu. Wychowana w asymilowanej rodzinie żydowskiej, uważała się za Polkę. Kiedy ukończyła szkołę w wieku 14 lat, despotyczna matka biła ją i zmuszała do zamążpójścia. Nie poddała się. Przez kilka następnych lat przygotowywała się do matury. W międzyczasie jej życie osobiste uległo zmianie.

Nierozłączni kochankowie

W czasie przyjęcia rodzinnego w 1900 roku w Przemyślu 16-letnia Helena poznała 30-letniego Hermana Liebermana. Początkowo była to przyjaźń, potem przekształciła się w gorącą miłość. Jego fascynowała jej młodość, uległ swego rodzaju zauroczeniu erotycznemu. Młodej dziewczynie imponowała zaś jego popularność, inteligencja, oczytanie i uwodzicielskość. Zakochali się w sobie do szaleństwa. W latach 1905 – 1907 towarzyszyła mu i angażowała się oficjalnie w działalność polityczną na terenie miasta. Spotykali się też w miejscach odosobnionych, najczęściej na Wzgórzu Zamkowym. Helena wieczorami przygotowywała się do matury w kancelarii adwokackiej ojca. Tam przychodził do niej ukradkiem Herman. Romans żonatego mężczyzny i ojca dwojga dzieci nie uszedł uwadze jego żonie Gustawie i rodziców Heleny. Dochodziło do emocjonalnych rozmów między nimi, by ten związek przerwać. Kochankowie pozostali nierozłączni. 

Ciąża i rozstanie

W 1907 roku Herman Lieberman został posłem Reichsratu w Wiedniu. W tym czasie Helena Rosenbach rozpoczęła w tym mieście studia medyczne. Mogli się wtedy spotykać o wiele częściej i razem pomieszkiwać w hotelu, spacerować po ulicy i  korzystać z rozrywek. Robili też wypady turystyczne do różnych krajów Europy, a latem 1910 roku towarzyszyła mu w Międzynarodowym Kongresie Socjalistycznym w Kopenhadze. W tym samym roku Helena przeniosła się na studia medyczne do Monachium, by specjalizować się w psychiatrii. W tym czasie wyjawiła Hermanowi, że jest z nim w ciąży. Chciała, by został jej mężem. Spotkała się z odmową, bo uważał, że ucierpi jego autorytet we własnej partii. Powiedział nawet ukochanej, że widzi się w roli Chrystusa cierpiącego za ludzkość, a nie w nowym małżeństwie. Helena usunęła ciążę, a tym samym przeżyła osobistą tragedię. W 1911 roku zakończyła namiętny romans.

Kamienica w Rynku, w której mieszkała Helena Rosenbach.

Macierzyństwo i praca naukowa

Podczas ostatniego roku studiów w Monachium Helena Rosenbach poznała wiedeńskiego lekarza internistę – Feliksa Deutscha (1884 – 1964). W 1912 r. poślubiła go i w tym samym roku obroniła doktorat z medycyny. Od 1912 do 1918 roku pani Deutsch pracowała jako asystentka w Uniwersyteckiej Klinice Psychiatrycznej w Wiedniu u Juliusa Wagnera von Jauregg (w 1927 roku otrzymał nagrodę Nobla). W styczniu 1917 roku urodziła jedyne dziecko, syna Martina. W tym czasie rozpoczęła pracę jako asystentka sławnego lekarza Zygmunta Freuda (neurolog i psychiatra, twórca psychoanalizy). W 1923 roku przeprowadziła się do Berlina, gdzie prowadziła badania. W 1925 roku stanęła na czele Wiedeńskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego. W tym czasie wydała pierwszą na świecie książkę na temat psychologii i seksualności kobiet.  Mimo że była już mężatką, Lieberman pisał do niej listy i proponował spotkania. Bez efektu.

Lata w USA

W drugiej połowie lat trzydziestych Helena Deutsch opuściła z rodziną Europę, uciekając przed nazizmem. W Ameryce została członkiem Instytutu Bostońskiego Stowarzyszenia Psychoanalityków, gdzie szkoliła psychoanalityków, plasując się w światowej czołówce. Pracowała też w kierowanej przez dra Stanleya Cobba (1887 – 1968) klinice Massachusetts General Hospital, w której jej mąż, Feliks Deutsch, założył oddział psychosomatyczny. Została również profesorem w bostońskim uniwersytecie. Napisała 5 książek naukowych tłumaczonych na różne języki.

Syn Heleny

Syn Heleny i Feliksa, Martin Deutsch (1917 – 2002),  należał do najwybitniejszych amerykańskich fizyków nuklearnych. Był profesorem Masachusetts Institute of Technology. Uczestniczył w pracach Manhattan Project, którego celem było skonstruowanie bomby atomowej. Był bliski otrzymania Nagrody Nobla w 1956 r. za odkrycie cząstki antymaterii pozytonium.

Kochała Przemyśl

Helena Deutsch napisała w 1973 roku książkę autobiograficzną Confrontations with myself (Konfrontacja z samą sobą). Polskiemu czytelnikowi ta postać została przybliżona dopiero 26 lat po jej śmierci, dzięki polskiej wersji wydanej w 2008 roku. Opisuje w niej własne życie. Najciekawszą częścią tego pamiętnika są wspomnienia z czasów spędzonych w Przemyślu. Miasto to rysuje jako szczęśliwą arkadię, gdzie mieszały się wpływy polskie, żydowskie i ukraińskie, uzupełniane oddziaływaniem wojska austro-węgierskiego. Pamiętała każdy, nawet najmniejszy zakątek na Wzgórzu Zamkowym, park wokół ruin dawnej twierdzy na wzgórzu, a zwłaszcza ukryte ławeczki – przystań dla kochanków. Jej kamienica znajdowała się w Rynku, skąd z balkonu można było obserwować toczące się życie i krzątaninę na Rynku, a o zmierzchu żołnierzy kochających się ze służącymi, sztubaków i podlotki, a niekiedy grzesznych i zacnych żonkosiów. W jej kamienicy mieszkała też rodzina adwokacka, Tarnawscy.

Do końca swego życia wspominała ojca, męża i… Hermana. Helena Deutsch (Rosenbach) zmarła 29 kwietnia 1982, w wieku 97 lat, w Cambridge (Massachusetts).