Od sikawki do pojazdów gaśniczych, czyli jak kiedyś gaszono pożary [ZDJĘCIA]

Na terenie Zespołu Pałacowo-Parkowego w Zarzeczu odbyły się zawody sikawek konnych i strażaków weteranów. Celem tego wydarzenia była popularyzacja tradycji pożarnictwa oraz ukazanie walorów historycznych zabytkowych sikawek konnych. No i oczywiście dobra zabawa, której nie brakowało!

Przez wielu lat wybuch pożaru wywoływał ogromną panikę wśród ludności. Nie były jeszcze znane szybkie i efektywne metody walki o żywiołem. Znakomicie opisane to zostało na stronie internetowej www.histmag.org, w materiale „Od sikawki ręcznej do sikawki parowej, czyli jak kiedyś gaszono pożary”.

• „(...) Najdłużej stosowanymi narzędziami gaśniczymi były: wiadra, dawniej drewniane lub skórzane, beczki i stągwie oraz bosaki i siekiery przeznaczone do rozrywania konstrukcji budynku. No i oczywiście drabiny. Używano także namoczonych wodą płacht, najpierw skórzanych, a później wojłokowych, do ochrony dachów budynków sąsiednich. Przez setki lat technika pożarnicza ograniczała się do narzędzi najprostszych i najpowszechniej stosowanych. Nie pamiętano lub nie znano antycznego urządzenia, ręcznej pompy Ctesibiusa (285 – 228 r. p.n.e.), greckiego konstruktora i wynalazcy, bardzo podobnej do znacznie późniejszej konstrukcji Herona (10 – 70 r. n.e.) z Aleksandrii, w dawnej Polsce zwanej sikawką ogniową. To właśnie ona podlegała największym przeobrażeniom konstrukcyjnym, aby później stać się wyznacznikiem rozwoju techniki pożarniczej (...)”.
• „(...) Najstarszym, jak się wydaje, drukowanym źródłem zawierającym opis i rysunek sikawki ogniowej jest dzieło Jacquesa Bessona (1530 – 1573) francuskiego matematyka, konstruktora i wynalazcy, wydanego w 1578 roku. Porównując konstrukcje Ctesibiusa i Bessona widać zasadniczą między nimi różnicę: zamiast tłoków do wytworzenia i nadania prędkości przepływowi wody zastosował śrubę. Rozwiązanie to, jako mało skuteczne nie znalazło późniejszego zastosowania (...). Wszyscy ci konstruktorzy, choć w podobny sposób, przekształcali i udoskonalali konstrukcje, tworząc urządzenia mniejsze, do przenoszenia, i większe, zwane w Polsce wozowymi, do przewożenia zaprzęgami konnymi. Mimo pojawiania się coraz doskonalszych pomp – bardziej wydajnych i o większym zasięgu strumienia wody – nadal były używane te proste, jednotłokowe pompy, zwane „strzykawkami”, wykonywane z drewna lub mosiądzu. Charakteryzowały się one małą wydajnością i praktycznie mogły być używane tylko do gaszenia niewielkich zarzewi ognia i dlatego, na przykład w przypadku pożaru kamienicy, nie przynosiły większych skutków. Wynikało to z tego, że ich pojemność wynosiła zaledwie 3 – 5 litrów, choć bywały także większe 10- i 20-litrowe, ale i one także nie były skuteczne (...)

– można przeczytać w owym materiale.

Kiedy pojawiła się sikawka...

Pierwszy polski opis sikawki ogniowej wraz z rysunkiem znajduje się w dziele Stanisława Solskiego (1622 – 1701), matematyka, architekta, autora dzieła o maszynach i geometrii. To siedemnastowieczne dzieło, „Architekt Polski”, zawiera szczegółowy opis konstrukcji wykonanej z drewna (dębu, gruszy i śliwy), nie wyłączając części ruchomych jak tłoki i prądownica (rura QR). Najpowszechniejszymi konstrukcjami był maszyny obsługiwane przez dwóch lub czterech pompiarzy. Aby zwiększyć ich skuteczność, budowniczowie proponowali urządzenia obsługiwane nawet przez kilkunastu mężczyzn[paywall].

• „(...) Wraz z rozwojem miast, gdy zwiększała się liczba mieszkańców budynków, wzrastała liczba potencjalnych źródeł pożarów i narzędzi do ich gaszenia. Ustalano miejsca przechowywania sprzętu i zwracano większą uwagę na jego stan techniczny, a także wyznaczono urzędników za to odpowiedzialnych. Za dowożenie wody i dużych sikawek wozowych odpowiadały nie tylko cechy jak na przykład piwowarów, ale także konfraternie furmanów i fiakrów oraz poczta – organizacje dysponujące własnymi lub wynajętymi końmi. Pod koniec XVII stulecia większe miasta polskie miały urządzenia gaśnicze. Do końca XVIII wieku to władze miejskie i cechy kupowały narzędzia ogniowe, zwłaszcza te najdroższe – sikawki przenośne (wiadrowe) i przewoźne (wozowe). Natomiast mieszczanie sami musieli wyposażać swoje kamienice i warsztaty w najprostsze sikawki typu „strzykawka”, drabiny (krótsze), bosaki i naczynia z wodą (...)”.

Techniczny przewrót w XIX w. sprawił, że pojawiły się pierwsze pompy gaśnicze napędzane silnikami parowymi, co było ogromną zmianą w technice pożarniczej, ale nadal były one dowożone zaprzęgami konnymi. Koniec tego stulecia to okres, w którym powstały bardziej nowoczesne maszyny – samojezdne sikawki parowe – by już w następnych latach ustąpić konstrukcjom z silnikami spalinowymi.

• „ (...) Ale np. warszawska straż ogniowa w XIX w., oprócz nowoczesnych urządzeń miała także dwadzieścia dwie konne sikawki wozowe z ręcznymi pompami. Mimo znacznego postępu techniki, konstrukcje te był używane jeszcze w połowie XX w., o czym mogą świadczą stare fotografie i wydawnictwa jubileuszowe, zwłaszcza ochotniczych straży pożarnych. Dzisiaj, oprócz sal muzealnych, można je zobaczyć jako działające urządzenia na pokazach historycznych i modele w kolekcjach zbieraczy-hobbystów”

– można przeczytać we wspomnianym materiale.

Tradycji stało się zadość

I taki właśnie takie pokazy, po raz kolejny zaprezentowali organizatorzy zarzeczańskiej imprezy. Byli nimi: Ochotnicza Straż Pożarna w Zarzeczu, przewodnicząca Rady Powiatu Przeworskiego Katarzyna Balawender, wójt Gminy Zarzecze Tomasz Bury oraz sołtys Zarzecza Wojciech Wlazełek.

Zawody sikawek konnych i strażaków weteranów na terenie Zespołu Pałacowo-Parkowego w Zarzeczu to piękna i cenna tradycja. Jak już wspomnieliśmy, celem była popularyzacja tradycji pożarnictwa, ukazanie walorów historycznych zabytkowych sikawek. Uczestnicy mieli okazję zobaczyć jak dawniej strażacy walczyli z pożarami za pomocą sikawek konnych, co stanowiło ciekawą lekcję historii i pokaz sprawności. Ale były także pokazy sprawności bojowej zabytkowych sikawek konnych, sztafeta na wesoło strażaków weteranów, konkursy dla najmłodszych oraz liczne inne atrakcje.