Podążając śladami Trzech Króli [WIDEO, GALERIA]

Czego patronami są Trzej Królowie? Gdzie znajdują się pierwsze zapisy o nich? Jak pojawił się w Polsce pierwszy Orszak? Kim był czwarty Mędrzec Artaban? Na te i wiele i innych pytań znajdziemy odpowiedzi zwiedzając świąteczną wystawę w galerii „Magnez”.

Wystawa „Dziś do Betleja jadą Królowie… Trzej Królowie w tradycji polskiej i regionalnej” została przygotowana przez Katarzynę Ignas, etnograf z Muzeum w Przeworsku. W dniu otwarcia, 11 grudnia, przybliżyła ona uczestnikom zagadnienia związane z symboliką trzech mędrców. Zwiedzanie można rozpocząć od ksiąg, w których znajdują się zapisy na temat Trzech Króli. Katarzyna Ignas wyjaśniła, że pisał o nich tylko[paywall] jeden ewangelista – św. Mateusz.

Jest to pierwsze i jedyne źródło w tamtych czasach. Późniejsze księgi były obarczone już tradycją czy naleciałościami. To, czego zabrakło w pierwszym przekazie, zostało uzupełnione przez pobożność i wyobraźnię chrześcijańską. W drugiej połowie XIV w. niemiecki karmelita Jan z Hildesheim w Historii Trzech Króli opisał dalszą wędrówkę.  Według legendy wszyscy Trzej Królowie zmarli w wieku ponad 100 lat, pochowani zostali razem w jednym grobie w południowej Arabii. Stamtąd ich ciała przeniesiono do Konstantynopola, następnie do Mediolanu, a w końcu do Kolonii, gdzie relikwie złożono w jednym złotym relikwiarzu w katedrze Najświętszej Maryi Panny.

Dary

Mirrę, czyli żywicę świerkową i kadzidło spalano, a dymem okadzano wnętrze domu i obory. Poświęconą wodą kropiono, aby zapewnić zdrowie domownikom i zwierzętom oraz ochronić przed nieszczęściem. Poświęconą biżuterię ze złota czy innych kruszców ofiarowano dzieciom odchodzącym z domu, np. wyjeżdżającym do pracy czy szkoły, co miało zapewnić im ochronę i powodzenie w przyszłym, dorosłym życiu. Takim złotem pocierano także bolące miejsca na skórze. Kredy używa się do dzisiaj w celu utworzenia magicznej granicy przez opisanie drzwi wejściowych. Pisze się: K+M+B RP 2016 lub C+M+B AD 2016. Skrót tłumaczony jest różnorako: „Kacper Melchior Baltazar Roku Pańskiego 2016 chronią ten dom od złego” lub też: „Chrystus Mansionem Benedicat” – „Chrystus błogosławi ten dom”.

Trzej Królowie uważani byli za patronów podróży, a także za uzdrowicieli z padaczki, ponieważ twierdzono, że pokłon, upadnięcie przed Dzieciątkiem ma się kojarzyć z nagłym upadkiem osoby chorej na padaczkę, po którym następuje atak.

Podobno mędrców prowadziła gwiazda, ich podróż trwała bardzo krótko. Udało im się ją odbyć w 12 dni, ponieważ w ogóle nie byli zmęczeni, a zwierzęta nie potrzebowały postoju. Jednoznacznie nie stwierdzono, czym była Gwiazda Betlejemska. Mówi się, że mogła nią być Kometa Halleya lub połączenie dwóch planet: Saturna i Jowisza, które ustawiły się w jednej linii i ich blask był postrzegany jako gwiazda. Inne przekazy mówią, że był to wybuch nowej gwiazdy, mówiono również o Syriuszu, najjaśniejszej gwieździe na niebie, widocznej z każdego miejsca kuli ziemskiej. Podczas otwarcia wystawy kolędowanie z Gwiazdą Betlejemską w pełnej krasie przedstawili członkowie OSP z Woli Zarczyckiej (pow. leżajski). W tej miejscowości zwyczaj „chodzenia z gwiazdą” po domach odbywa się 5 stycznia o zmroku.

Orszak w Polsce

Można powiedzieć, że w Polsce wprowadzanie orszaku podczas święta Trzech Króli jest dziełem przypadku. W 2008 r. jedna  z warszawskich szkół zorganizowała jasełka z udziałem wszystkich uczniów. Ponieważ nie zmieścili się w budynku, wyszli z przedstawieniem na zewnątrz. To się tak spodobało, że po roku przedsięwzięcie powtórzono, do wspólnego kolędowania przyłączyli się mieszkańcy i ruszył pierwszy orszak. Obecnie w Polsce orszaki organizuje je ponad 400 miejscowości.

Przysłowia

Niegdyś rolnicy zapisywali (niektórzy robią to do dzisiaj) pogodę przez 12 dni odpowiadających 12 miesiącom. Najpierw od 13 do 24 grudnia, a następnie od 25 grudnia do 5 stycznia. Znane były liczne przysłowia prognozujące pogodę.Więcej szczegółów o tradycji Trzech Króli można poznać, odwiedzając wystawę w galerii „Magnez”, która dostępna będzie do 2 lutego 2017 r. Można tutaj obejrzeć m.in. rzeźby, zdjęcia, modlitewniki, tradycyjnie ubraną choinkę, a także opłatki oraz przyrządy służące do ich wypiekania.