Tajemniczy tunel pod torami w Przemyślu

Od kilku miesięcy cały kraj żyje historią „złotego pociągu”, który ponoć został ukryty przez Niemców w specjalnym tunelu, będącym częścią podziemnego miasta. Przyznać trzeba, że temat pobudza wyobraźnię nie tylko poszukiwaczy i eksploratorów.

Ludzie nagle przypominają sobie o innych, ukrytych pod ziemią tunelach. Tak jak jeden z naszych czytelników (szkoda, że chciał być anonimowy), który zaproponował, żebyśmy napisali coś o tunelu kolejowym, który kiedyś łączył ulicę Stanisława Staszica z Czarnieckiego. Czytelnik zasugerował, że tunel zaznaczony jest na planie oraz że mogło w nim zostać coś zakopane. Ponieważ przekazał tylko tyle informacji, postanowiliśmy drążyć temat sami[paywall].

Początki w XIX wieku

Pierwsza kolej do Przemyśla dotarła w roku 1860, a w następnym pociągi zaczęły kursować do Lwowa. Jeżeli pod torami miałby przebiegać tunel, to zapewne wtedy został zbudowany. Na austriackiej mapie z 1917 roku jest zaznaczony tunel, tyle że dzisiejsza ulica Staszica wtedy nazywała się Podjazdową i prowadziła od Mickiewicza do koszar kawalerii, zlokalizowanych w rejonie byłej Pomony i być może tunel zaprojektowano dla wygody kawalerzystów. Na planie Przemyśla, który w 1934 roku inżynier Paziarski sporządził na zlecenie wiceburmistrza Tadeusza Bystrzyckiego, jest już zaznaczona ulica Staszica, która przecina tory. Jednak jest to plan do celów administracyjnych i nie ma na nim typowych oznaczeń topograficznych, takich jak na mapach wojskowych, więc możemy się tylko domyślać, że był tam tunel. Najświeższy plan, na którym bardzo wyraźnie zaznaczony jest tunel, a raczej wiadukt pod torami, pochodzi z 1939 roku i został sporządzony przez Niemców. Potem już na żadnych mapach go nie było.

Fragment planu miasta z 1939 roku.

Hipotezy

Z map wynika, że tunel mógł mieć do pięćdziesięciu metrów długości, natomiast nie wiadomo, jakiej był szerokości. Starsi mieszkańcy mówią różnie. Jedni, że furmanki nim swobodnie jeździły, inni, że tylko piesi i rowerzyści korzystali z tego skrótu. Bardziej prawdopodobna jest[paywall] druga wersja. Niedaleko, na ulicy Mariackiej, od zawsze był przejazd przez tory, więc chyba Austriacy nie budowaliby tak blisko solidnego wiaduktu przeznaczonego dla transportu kołowego. Również różnie ludzie mówią o tym, kiedy tunel zasypano. Raczej nie zrobiono tego w 1939 roku, po bombardowaniu, które podobno częściowo go uszkodziło, gdyż w tym rejonie żadne bomby nie spadły. Prawdopodobnie zrobili to Niemcy w 1942 roku. Powody mogły być dwa. Obawa przed sabotażem, bo linia kolejowa na wschód była dla nich bardzo ważna. Drugim mogło być to, że wylot tunelu wychodził na ulicę Czarnieckiego, którą przebiegała granica getta. Lepiej więc było zasypać tunel, który nie miał dla nich żadnego znaczenia, a mógł być wykorzystywany przez Żydów jako droga ucieczki.

Żadnych śladów

Dzisiaj na miejscu nie sposób znaleźć jakiegokolwiek śladu po tajemniczym obiekcie. Od strony ulicy Mickiewicza krótka ulica Staszica kończy się nieutwardzonym podjazdem na teren kolejowy, zwany potocznie rampą. Obok, w krzakach, jest fragment ceglanej konstrukcji przypominającej zejście poniżej poziomu rampy. Zalegające tam śmieci uniemożliwiają dokładniejsze zbadanie obiektu, jednak szerokość wejścia świadczy, że prowadziło ono raczej do jakiejś piwniczki, a nie do tunelu. Poza tym cegły położone byle jak nie przypominają austriackiej roboty. Od wojny przemyski węzeł kolejowy znacznie się rozbudował i tam gdzie od strony Czarnieckiego mógł być wylot tunelu dzisiaj ułożone są tory. Może dalszymi poszukiwaniami zajmą się lokalni pasjonaci odkrywania tajemnic i pokuszą się o przynajmniej częściowe odkrycie tego obiektu. Jednak nawet gdyby to się udało, na pewno nie należy się spodziewać ukrytych tam skarbów.

Fragment planu miasta z 1934 roku.