Trzeci najstarszy kościół w Przemyślu odnaleziony [ZDJĘCIA]

Po kaplicy grodowej z palatium na Wzgórzu Zamkowym oraz romańskiej rotundzie św. Mikołaja w podziemiach Bazyliki Archikatedralnej, kościół pod wezwaniem św. Piotra i Pawła jest trzecią najstarszą świątynią katolicką w nadsańskim mieście. Długo trwały poszukiwania pozostałości po nim. Pewnego dnia na parkingu należącym do prywatnej firmy przy ulicy Katedralnej odkopano fragmenty jakiejś posadzki. Okazało się, że to posadzka kościoła pw. św. Piotra.

O tym, że kościół ten istniał i użytkowali go jezuici wiadomo z kilku opracowań. W latach 60. ubiegłego wieku szukał go znany przemyski archeolog Antoni Kunysz, ale dysponował zbyt ubogimi informacjami, aby dokładnie go zlokalizować. Wykonał wykopy po obu stronach obecnego kościoła archikatedralnego obrządku greckokatolickiego, czyli Soboru św. Jana Chrzciciela, ale natrafił jedynie na porozrzucane ludzkie kości. Po tym wnioskował, że pozostałości kościoła gdzieś muszą tam być[paywall].

– Pewien przełom w sprawie poszukiwań nastąpił, kiedy w archiwum we Lwowie odnaleziono plan kolegium jezuickiego z połowy XVII w. Po zachodniej stronie nowej murowanej świątyni naniesiony został na dokumencie rzut drewnianego kościoła świętego Piotra. Antoni Kunysz opublikował ten plan w 1971 roku. Od tego czasu teoretycznie było wiadomo, gdzie kościół powinien się znajdować. Ale od teorii do praktyki daleka droga. W latach 80., 90., również po 2000 roku prowadzone były przy ulicy Katedralnej różnego rodzaju prace ziemne, ale nikt nie natrafił na pozostałości świątyni – opowiada Magdalena Krzemińska z Działu Archeologii i Przyrody Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej.

Sensacyjne odkrycie

Ponad 18 miesięcy temu na terenie należącym do prywatnej firmy rozpoczęto tzw. przedinwestycyjne prace archeologiczne. Związane były one z planowanym remontem zabytkowego budynku dawnego kolegium jezuickiego. Już w pierwszych dniach badań archeolodzy trafili na ceglaną posadzkę. To było sensacyjne odkrycie, bo okazało się, że właśnie odsłonili pozostałości wspomnianej świątyni! Odnaleziono kolejny element pięknego dziedzictwa i znamienitej historii Przemyśla.

Podwórko przy ulicy Katedralnej od tego momentu stało się bardzo ważnym stanowiskiem archeologicznym. Pracami kierowała ekipa archeologów z Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej pod kierownictwem cytowanej wyżej Magdaleny Krzemińskiej. – Mówiąc o tym obiekcie, nie można już mówić o jednej świątyni. Tam znajdowały się dwie świątynie, zapewne obie drewniane, starsza być może pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła i młodsza świętego Piotra. Ta pierwsza istniała przed powstaniem diecezji i katedry obrządku łacińskiego. XVIII-wieczne źródła podają, że poświęcenie ołtarza głównego miało mieć miejsce w 1212 roku! Później kościół przejęli misjonarze zakonu Franciszkanów i użytkowali go do czasu, gdy do miasta w 1379 roku przybył pierwszy biskup Eryk Winsen. Jedną z teorii jest, że w tym czasie kościół świętego Piotra odrestaurowano i podniesiono do rangi katedry. Są też głosy części historyków, że tej funkcji nie pełnił nigdy. Jedno jest pewne: w 1398 roku, w dokumencie wydanym przez biskupa Macieja, kościół świętego Piotra zarządzany był przez kanonika Jana i stał na wzgórzu w pobliżu katedry. Użytkowany był do drugiej połowy XVII wieku – wyjaśniła.

Co dalej?

W przyszłym roku ekipa archeologiczna badania będzie kontynuować. – Będziemy chcieli rozczytać zarys absydy prezbiterialnej. Wydaje się nam, że odkryliśmy podstawę pod ołtarz. Jeśli uda się odtworzyć w całości wspomniany zarys, będziemy w stanie odtworzyć w dużej części wielkość i kształt kościoła – wyjaśniła M. Krzemińska.

Na razie trudno powiedzieć, co będzie finałem tych prac. Ostateczną decyzję co dalej z tym odkryciem należeć będzie do dwóch instytucji. Przede wszystkim właściciela terenu, a także Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Z całą pewnością udostępnienie tego, wyeksponowanie turystom byłoby jak najbardziej pożądane.

Od samego początku badania archeologiczne przy kościele św. Piotra przy ul. Katedralnej finansowane były przez firmę Inglot sp. z oo. W br. do tego przedsięwzięcia swoją cegiełkę dołożył także Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków w Przemyślu.