Reklama

Zapomniany XVII-wieczny poemat zabrzmiał w Wielkiej Izbie

11/11/2023 17:06

Jarosławski festiwal historyczny „Trzy Bramy” został zorganizowany przez Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich dzięki dotacji ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”. Fot. Muezum w Jarosławiu Kamienica Orsettich

Spis treści

Odnaleziony na UW
Transkrypcja czcionki z gotyckiej na współczesną
Finał „Trzech Bram”

27 października br. w Wielkiej Izbie Kamienicy Orsettich w Jarosławiu muzycy ze Stowarzyszenia Muzyka Dawna w Jarosławiu po raz pierwszy wykonali, napisany w 1625 r., poemat Wawrzyńca Chlebowskiego „Lament żałosny na straszliwy pożar sławnego miasta Jarosławia”.

W XVII wieku Jarosław był uznawany za jedno z najważniejszych miast handlowych Rzeczypospolitej. Organizowany co roku w sierpniu wielki jarmark przyciągał dziesiątki tysięcy kupców ze wszystkich stron świata, którzy przybywali tu by kupić, sprzedać, wymienić się towarami.

Właśnie podczas takiego zjazdu kupieckiego, 24 sierpnia 1625 r., w Jarosławiu wybuchł ogromny pożar, który niemal całkowicie zniszczył miasto. Wielkie straty, jakie ponieśli wówczas kupcy, świadczą o skali jarosławskich jarmarków, uważanych przez ówczesnych za drugie największe w Europie.

Reklama

Straty te oszacowano nau[paywall] 10 mln złotych polskich, co stanowiło kwotę porównywalną do kwoty morskiego importu całej Rzeczypospolitej w porcie w Gdańsk.

Odnaleziony na UW

Poruszony wiadomością o katastrofie poeta Wawrzyniec Chlebowski napisał poemat, którego pełny tytuł brzmi „Lament Załosny Ná strászliwy pożar sławnego Miástá Iarosławia, Pod czas Iarmarku Walnego, na Fest Naswiętszey Panny Mariey Wniebowzięćia: z nieoszácówáną szkodą ludzi Kupieckich rozmáitego stanu, y wszystkich Obywátelów támecznych. Dniá 24. Sierpniá. Przez Wawrzynca Chlebowskiego smutnym Wierszem opisany”.

Reklama

Dzieło zostało wydrukowane w Krakowie, w drukarni Marcina Filipowskiego. Poświęcone jest kupcowi Maurycemu – przyjacielowi poety, który stracił życie podczas pożaru.

– O istnieniu poematu wiedzieliśmy ze starych opracowań dotyczących literatury w okresie staropolskim. Pojedyncze cytaty pojawiały się w dawnej prasie. Dopiero niedawno jednak udało się nam dotrzeć do całości utworu, którego egzemplarz jest przechowywany w bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego

– powiedział Piotr Wawrzkiewicz ze Stowarzyszenia Muzyka Dawna w Jarosławiu.

Reklama

Wawrzyniec Chlebowski to polski XVII-wieczny poeta, który wywodził się z Mazowsza. Początkowo związany z Łowiczem, w 1608 r. przeniósł się do Krakowa. Zwraca uwagę duże zróżnicowanie dzieł Chlebowskiego. Pisał w różnych gatunkach okolicznościowe utwory polityczne, rodzinne, religijne czy historyczne.

Transkrypcja czcionki z gotyckiej na współczesną

– Przez XIX-wiecznych literaturoznawców uważany był za plagiatora. Dopiero od drugiej połowy XX wieku następuje powolna zmiana. Wskazuje się, że dawne rozumienie techniki pisarskiej Chlebowskiego było anachroniczne.

Reklama

Poeta stosował często technikę imitacji i kompilacji. Używał obszernych fragmentów innych dzieł, zmieniając je, co w rezultacie dawało nowe dzieło, niekiedy lepsze niż pierwotnie wykorzystany czy też naśladowany oryginał. Technika ta nie była wówczas rzadkością

– wyjaśnił Piotr Kaplita z Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich.

Po odnalezieniu dzieła w bibliotece UW (od jakiegoś czasu dostępne jest ono publicznie na portalu Polona), wspomniany P. Wawrzkiewicz dokonał transkrypcji czcionki gotyckiej na współczesną, oddając znaki alfabetu nieobecne we współczesnej polszczyźnie.

Reklama

Finał „Trzech Bram”

– Podjęliśmy się również trudnej próby umuzycznienia poematu, choć pierwotnie nie powstał on jako dzieło przeznaczone do wykonywania z muzyką. Chcieliśmy jednak, by prezentacja nie była po prostu odczytaniem długiego tekstu

– zdradził P. Wawrzkiewicz.

– Utwór, choć w tytule zawiera jasne wskazanie na lament, nie do końca jest lamentem. Ma ciekawe wątki epickie oraz liczne odniesienia biblijne i mitologiczne. Poemat, relacjonując straszny kataklizm, jaki dotknął Jarosław, przypomina również inne nieszczęścia, jak najazdy tatarskie, moralizując na temat ich przyczyn. Nie do przecenienia są fragmenty opisujące piękno i potęgę dawnego Jarosławia

Reklama

– wyjaśnił P. Kaplita.

Premierowe wykonanie lamentu było ostatnim akcentem tegorocznej edycji jarosławskiego festiwalu historycznego „Trzy Bramy”, który był poświęcony miastu w okresie rozkwitu w XVI i XVII wieku, nazywanym często jarosławskim „Złotym Wiekiem”.