Anita i Remik z podprzemyskiego derenia chcą stworzyć symbol Podkarpacia!

Anita Wojciechowska i Remigiusz Rybienik – wykształceni, ambitni, pozytywnie nakręceni – chcą udowodnić, że w Przemyślu można pracować i realizować swoje pasje – równolegle. To sobie. A innym? Że z niepozornego, mało mięsistego owocu z dużą pestką można stworzyć symbol Podkarpacia rozpoznawalny w całym kraju. Jedno i drugie im się udaje.

Ozdobny krzew, który ładnie kwitnie, jako drugi w Polsce, zaraz po leszczynie? Dereń to dużo więcej. Kandydat do miana podkarpackiego produktu regionalnego, symbolu Przemyśla i okolic. To tu zwracamy go naturze. I niszczymy. Kiedyś gość każdego sadu i stołu w polskim dworku, teraz w kraju jest rzadkością. Może co dziesiąty mieszkaniec Podkarpacia go rozpozna, dalej, w Polsce – zostanie pomylony z żurawiną. Zapomniany w czasach PRL, nagle po kilkudziesięciu latach wrócił na polski rynek. Wszystko go ominęło – badania, kontrole, analizy składu[paywall]. 

– Gdy zaczynaliśmy przygodę z dereniem, nikt nie znał nawet jego kaloryczności. Badania, standardowo przed laty wykonywane dla wszystkich rodzimych owoców i warzyw, dereń ominęły. Okazał się tak zapomnianym owocem, jakbyśmy nagle wyhodowali nowy gatunek – mówi Remigiusz Rybienik, który wraz z narzeczoną Anitą postanowił z derenia uczynić sposób na życie.

Ostoja derenia

W odkrywaniu tradycji derenia od końca lat ’80. przoduje Arboretum w Bolestraszycach. Pierwszych nasadzeń w okolicach Przemyśla dokonywał w 1996 roku prof. Jerzy Piórecki. Krzewy znikały w Polsce w zastraszającym tempie, więc obawiał się, że nadejdzie moment, gdy nie da się ich już odtworzyć. Z Podkarpacia zwoził do Przemyśla sadzonki, dokładając starań, aby rośliny otoczone były naturalną pielęgnacją. 

Z czasem w Huwnikach powstało Gospodarstwo Rolne Ryś Podkarpacki, rozlokowane na terenie Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego. Obecnie przynosi nawet 2 – 3 tony owocu rocznie. Ze swoją 20-letnią aleją dereniową powoli wyrasta na miejsce edukacji ekologicznej, gdzie dzieciaki z okolicznych szkół zapoznają się z nowym-dawnym owocem.

– Coraz częściej jesteśmy zapraszani na gale ekologiczne i to pomaga nam obrać kierunek. Chcielibyśmy, aby praca z dereniem była naszą pracą idealną. Czymś rodzinnym, co lubimy robić, o czym wiemy, że jest dobre i że ludzie tego potrzebują. A przetwory to ręczna robota, więc przy każdym zamówieniu siadamy we dwójkę i działamy. Bez pomocy rodziny byłoby trudno – dodaje R. Rybienik.

Słodko-kwaśny symbol Przemyśla

Arboretum i festiwale derenia przywracają pamięć o tym owocu. Ludzie zaczęli się nim interesować. Przemyślanie odkrywali, że mają dereń w swoich ogródkach, tylko nie wiedzieli, jak owoc wykorzystać, bo wydrylować go ciężko.

– Gdy badania pokazały, że jest bardzo zdrowy jako źródło antyoksydantów, minerałów, witaminy C, zainteresowanie wzrosło. W Polsce zaczęły się pojawiać sady dereniowe. Zanim wyrosną, minie sporo czasu. My tu, w Huwnikach, jesteśmy krok do przodu, mamy okazałe sady, przepisy i możemy działać. W Przemyślu mamy dwa produkty lokalne, które kojarzą się z miastem – fajki i miniatury dzwonów. Jasło ma winnice, a Krosno – szkło. Chcielibyśmy, aby dereń dołączył do tego grona, w końcu owoc coraz bardziej pożądany w Europie, jest stąd, z Podkarpacia – mówi Remik. 

Zakorzenieni w tradycji

W Przemyślu stare okazy derenia znajdziemy na tyłach siedziby straży granicznej, na Dworskiego, nieopodal zamku Kazimierzowskiego, jest ich sporo na Winnej Górze i w okolicy biblioteki publicznej. Te nowsze, z nasadzeń prof. Pióreckiego, znajdziemy u sióstr benedyktynek.

– Na Bakończycach niedawno jeszcze rósł bardzo piękny okaz, niestety 100-latka ścięto podczas budowy placu zabaw. A wielka szkoda. Tak się dzieje w całym regionie, krzewy te znikają przy kolejnych rewitalizacjach. Chcielibyśmy temu przeciwdziałać – mówi R. Rybienik. Jego zainteresowanie kuchnią wyrasta z korzeni rodzinnych; pradziadek Stanisław Rybienik prowadził kantynę w koszarach 10. pułku artylerii ciężkiej w Pikulicach. Rodzina z drugiej strony – Helena i Franciszek Cyrnkowie – prowadzili zajazd z wyszynkiem w Nehrybce, przy bardzo ruchliwej drodze do Dobromila. Zarówno w kantynie, jak i w zajeździe prowadzili kuchnię. Sami wytwarzali wędliny, konfitury, nalewki.

Z Przemyśla w świat i z powrotem

Anita jest absolwentką II LO w Przemyślu, pracuje i kontynuuje studia na 2 fakultecie w Rzeszowie. Remigiusz uczył się w IV LO, skończył turystykę i rekreację w języku angielskim. Choć ich drogi prowadziły w wielki świat, postanowili do Przemyśla wrócić. – Derenia nie zabierzemy ze sobą, a myśl o nim nie dawała nam spokoju. Stwierdziliśmy, że musimy zaryzykować, spróbować wykorzystać jego potencjał. Mówi się, że z Przemyśla częściej się wyjeżdża niż do niego wraca, a my spróbujemy udowodnić, że jest inaczej – zapewnia Anita. 

fot.archiwum prywatne
Podkarpackie „rysie” pomagają pakować prezenty.