Kultywują tradycję królewskiego grodu

Przez trzy dni (5 – 7 czerwca br.) trwały obchody związane z 125. rocznicą powstania jednej z najstarszych w tego typu instytucji w Polsce – Towarzystwa Przyjaciół Przemyśla i Regionu. Uroczystości powiązane zostały z 25-leciem polskiej samorządności. Rozmowa z prezes TPPiR Bogusławą Pieczyńską.

Czym dla Przemyśla, pani zdaniem, jest Towarzystwo Przyjaciół Przemyśla i Regionu?
– To przede wszystkim kultywowanie tradycji, ochrona dziedzictwa narodowego oraz troska o budowanie  wizerunku Przemyśla, na jaki nasze wyjątkowe miasto zasługuje. Na szczególną uwagę zasługuje bogata działalność naszego towarzystwa realizowana poprzez utworzone sekcje: Komitet Ochrony Starych Cmentarzy i Miejsc Pamięci Narodowej, Przemyskie Centrum Wolontariatu oraz Sekcja Krajoznawcza.

Na wspomnienie zasługują również istniejące od lat 80. zeszłego wieku, a rozwiązane w ostatnich latach z przyczyn naturalnych, kluby zrzeszające obrońców Przemyśla i Ziemi Przemyskiej z okresu II wojny światowej, czyli Klub Obrońców Przemyśla i Klub Byłych Żołnierzy Garnizonu Przemyśl. Wymienię tylko kilka miejsc w Przemyślu upamiętnionych przez kluby: krzyż w miejscu egzekucji i pochówku zakładników oraz obelisk poświęcony żołnierzom AK na Lipowicy, obelisk poświęcony Legionom Polskim 1914 – 1918 na cmentarzu przy Słowackiego, tablice w miejscu stracenia zakładników w 1943 r. przy ulicy Lwowskiej oraz na budynku, gdzie mieściło się gestapo i Urzędu Bezpieczeństwa przy ulicy Krasińskiego, tablicę informującą, że w obiekcie przy ulicy Mickiewicza do września 1939 r. mieściła się siedziba Dowództwa Okręgu Korpusu nr X w Przemyślu, że w koszarach przy ul. 29 listopada stacjonował 38. Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich i stąd wyruszył na front 1 września 1939 r. oraz tablicę upamiętniająca pobyt generała Władysława Andersa w Przemyślu przy ulicy Puszkina 18. Warto wspomnieć, że w 1990 roku, w rocznicę zdobycia Monte Cassino, wykonaliśmy okolicznościowy obelisk, poświęcony przez kapelana wojskowego księdza Jana Mertę. W uroczystości tej uczestniczyli przemyślanie walczący pod Monte Cassino, w tym porucznik Gurbiel, którego pluton pierwszy zatknął swój proporzec na szczytach ruin klasztoru. Takich przykładów można mnożyć.
Towarzystwo liczy już 125 lat. Ma pani taką wiedzę, jak wyglądały początki?
– „Upiększać miasto Przemyśl…” – taka myśl przyświecała Julianowi  Łużeckiemu, Wilhelmowi Fritscherowi, Salomonowi Ehrlichowi i Tadeuszowi Dworskiemu, którzy w 1890 roku zarejestrowali Towarzystwo Upiększania Miasta. I w pierwszych latach działalności upiększali Przemyśl poprzez: utworzenie parku miejskiego, ozdabianie klombami, ławkami i altankami tegoż parku, promenady nad Sanem, skwerów miejskich i ulicy Mickiewicza. Wspierano finansowo konserwację istniejących zabytków, pomników, miejsc pamięci narodowej. Aby zaś uaktywniać w tej misji mieszkańców miasta, organizowano dla nich konkursy na estetyczny wygląd balkonów czy sklepowych wystaw. Dwie wojny światowe zniszczyły efekty starań wielu lat działalności społecznej członków towarzystwa. 9 czerwca 1974 roku TUM zmienił swoją nazwę na Towarzystwo Przyjaciół Przemyśla i Regionu. Odtąd zajmuje się pogłębianiem wiedzy o historii Ziemi Przemyskiej, promocją miasta oraz integracją w tej misji przemyślan.
Czym przez te lata możecie się pochwalić? Co udało się zrobić na chwałę miasta?
– W ostatnich latach zrealizowaliśmy wiele projektów. Oczywiście, dzięki współpracy z dyrekcjami, nauczycielami i młodzieżą szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, jak i współpracy z zakładami karnymi w Przemyślu i Medyce. W latach 2007 – 2014 w trakcie zbiórek publicznych przed przemyskimi cmentarzami zebraliśmy 169 tysięcy 116 złotych 85 groszy. Kwestowaliśmy także w gminie Orły, Krzywcza i Bircza, gdzie zebraliśmy łącznie 13 tysięcy 628 złotych. Dzięki temu, a także dotacjom Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz środkom własnym i przy wsparciu gminy Przemyśl odrestaurowaliśmy 36 nagrobków i grobowców. W tym roku zaplanowaliśmy remont konserwatorski dalszych pięciu nagrobków w Przemyślu i po jednym w Krzywczy, Birczy i Łętowni. Tegorocznym priorytetem jest grobowiec Orląt Przemyskich. Apeluję do mieszkańców Przemyśla o przekazanie towarzystwu kopii archiwalnych zdjęć tegoż grobowca, aby przywrócić mu pierwotny wizerunek! W towarzystwie bardzo aktywnie działa sekcja Przemyskiego Centrum Wolontariatu. W szpitalu wojewódzkim od 2010 roku organizujemy dyżury wolontariuszy, Bajkowy Dzień Dziecka oraz Mikołajki dla dzieci przebywających w szpitalu. Od pięciu lat organizujemy także bardzo popularną w województwie akcję-happening „Zamieniamy makulaturę szkoło, plastiki i elektrośmieci dla młodzieży i dzieci” w trakcie której w zamian za surowce wtórne rozdajemy półtorej tony jabłek i około 150 kg cukierków. Jesteśmy, wspierając tym samym Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 3 w Przemyślu, organizatorami między innymi pikników integracyjnych dla młodzieży niepełnosprawnej. Przykładów jest znacznie więcej.
Ilu członków zrzesza obecnie towarzystwo?
– Nasza aktywność jest doceniana przez przemyślan i coraz więcej osób, także z kraju i zza granicy, wstępuje w jego szeregi. W pierwszym kwartale tego roku towarzystwo liczyło 256 członków. Możemy się pochwalić, że członkowie nasi mieszkają nie tylko w Europie, ale i w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, a nawet w Australii. W tym roku Walne Zgromadzenie Członków wyróżniło 11 osób tytułem i odznaką Honorowego Członka Towarzystwa Przyjaciół Przemyśla i Regionu. Wśród nich są: Marian Białas z Kanady, Lidia Morawska z Australii, biskup Adam Szal, opiekun duchowy towarzystwa, prezydent miasta Robert Choma, Tomasz Zubilewicz z Warszawy, Anna i Edward Topczewscy z Piaseczna, Jan Legeń z Jawora i dyrektor Przemyskiego Centrum Kultury i Nauki „Zamek” Renata Nowakowska. Nie sposób również nie wymienić naszych wieloletnich członkiń, które z ogromnym oddaniem pracowały i pracują nadal na rzecz towarzystwa i miasta, czyli Ewę Leśniak i Marię Niedźwiedź. Dzięki wnioskom zarządu naszego towarzystwa minister kultury i dziedzictwa narodowego docenił dorobek trzech wyjątkowych osób: Janusza Cywickiego, Wiktora Dżochowskiego i Beaty Kot i przyznał im honorowe odznaczenie „Zasłużony dla kultury polskiej”.
Jakie macie plany na przyszłość?
– Najbliższe plany zarządu towarzystwa to: wydanie unikatowej encyklopedii „Ludzie Przemyśla XXI wieku” oraz albumu „Przemyskie Cmentarze”. Chcemy powrotu do konkursu „Przemyśl w kwiatach i zieleni" oraz uczynienie z „Czerwcowych Spotkań w Przemyślu” corocznej imprezy, w trakcie której spotykać się będą przemyślanie z kraju i z zagranicy.

Uroczystości jubileuszowe
Pierwszy dzień jubileuszu 125-lecia TPPiR poświęcony został konferencji naukowej w Archiwum Państwowym w Przemyślu oraz prezentacji multimedialnej pt. „Działalność społeczna członków TPPiR i jej wpływ na zmiany w mieści i powiecie przemyskim”. Drugiego dnia odbyło się spotkanie jubileuszowe na Zamku Kazimierzowskim w Przemyślu, podczas którego m.in. zaproszeni goście mieli przyjemność obejrzeć film „Etiuda o Przemyślu” czy uczestniczyć (i nabyć) książkę Samorządność w ponadwiekowym stowarzyszeniu, mieście i powiecie przemyskim. Prezes towarzystwa Bogusława Pieczyńska wręczyła odznaczenia i wyróżnienia osobom zasłużonym dla miasta, powiatu oraz województwa podkarpackiego. Nagrodzeni zostali także finaliści konkursu wiedzy o samorządzie terytorialnym i regionie. Sobotnie, 6 czerwca br., popołudnie poświęcone zostało zwiedzaniu zabytków Przemyśla i wycieczce autokarowej z przewodnikami po fortach Twierdzy Przemyśl. 7 czerwca br. zaś w Bazylice Archikatedralnej odprawiona została uroczysta msza św. pod przewodnictwem bpa Adama Szala z udziałem pocztów sztandarowych. Wreszcie na zakończenie na Cmentarzu Głównym w Przemyślu doszło do uroczystego poświecenia i przekazania pod opiekę harcerzy z „Czarnej Trzynastki Przemyskiej” odrestaurowanego staraniem i współfinansowaniem Towarzystwa Przyjaciół Przemyśla i Regionu grobowca Orląt Przemyskich.