Pamięci dyrektorów i nauczycieli

Losy dawnych dyrektorów są główną osią wystawy, poświęconej historii Zespołu Szkół w Birczy. A ta jest bardzo bogata, bo placówka została założona w XVI wieku.

– Trzy lata temu zaczęliśmy w Birczy przywracać pamięć o dawnych dyrektorach i historii szkoły. Zbieraliśmy informacje, nawiązywaliśmy kontakty i ostatecznie stworzyliśmy skromną wystawę – opowiada Grzegorz Piwowarczyk[paywall], nauczyciel i prezes stowarzyszenia „Tworzymy lepszą przyszłość”. To on, wraz z Martą Kostką i Dorotą Mazurek, był szczególnie zaangażowany w przypominanie tej historii.
Z wystawy można się dowiedzieć m.in. o tym, że pierwsza szkoła w Birczy została założona w 1584 roku, o najstarszych dokumentach szkolnych z końca XIX wieku oraz o wspólnych lekcjach dzieci polskich, ukraińskich i żydowskich. Główną osią wystawy są dyrektorzy. Szczególnie podkreślono działalność Antoniego Rudawskiego. – Jest on już zapomniany przez uczniów, ale starsi mieszkańcy Birczy pamiętają jego wspaniałą erudycję i dobroć. Cieszył się wielkim szacunkiem społeczności polskiej, ukraińskiej i żydowskiej. Nie uchroniło go to jednak od spalenia domu przez UPA w 1945 roku. Bardzo przeżył również rozstrzelanie żydowskich uczniów w czasie okupacji niemieckiej – opowiada G. Piwowarczyk. Po wojnie A. Rudawski wziął na swoje barki odbudowę budynku szkoły zniszczonego w czasie wojny i walk z UPA.
Przedstawiona jest również historia Mariana Janusza, dzięki któremu szkoła powszechna w Birczy przekształciła się z cztero- w siedmioklasową. – Działacz lewicowy ze Lwowa był czuły na niedolę i biedę, ale skonfliktowany z lokalnymi władzami. Przeniósł się do Przemyśla, skąd został zabrany do obozu w Oświęcimiu, gdzie zmarł. Po Marianie Januszu dyrektorem szkoły powszechnej został Zygmunt Kusiak, dawny żołnierz II Brygady Legionów Polskich, który również pochodził ze Lwowa – przypomina historię G. Piwowarczyk. Z. Kusiak w czasie kampanii wrześniowej dostał się do niewoli sowieckiej i został zamordowany w Charkowie w 1940 roku.
A. Rudawskiego i Z. Kusiaka Bircza upamiętniła, nazywając ich imionami dwie ulice.
pb