Dlaczego otyłość jest coraz większym wyzwaniem zdrowotnym?

Otyłość jest wynikiem połączenia czynników genetycznych, metabolicznych, środowiskowych, psychologicznych oraz stylu życia, w tym diety i aktywności fizycznej. Ze względu na swoje złożoności, leczenie otyłości wymaga podejścia wielodyscyplinarnego, które musi obejmować zmiany myślenia, zmiany w diecie, zwiększenie aktywności fizycznej oraz w niektórych przypadkach, farmakoterapię czy interwencje chirurgiczne. O szczegółach odpowiada Iwona Karasowska-Stepaniak – zastępca dyrektora ds. medycznych Podkarpackiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ.

Otyłość stanowi jedno z głównych wyzwań zdrowia publicznego zarówno w Polsce, jak i na świecie.
– Z prognoz dla Polski wynika, że w 2035 r. ponad 35 proc dorosłych mężczyzn i ponad 25 proc. dorosłych kobiet będzie się zmagać z otyłością.

Czym tak właściwie jest otyłość?
– To choroba przewlekła, która oznacza nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie. Jest konsekwencją dodatniego bilansu energetycznego. Oznacza to, że do organizmu dostarcza się więcej energii niż się jej spala. Otyłość sama nie ustępuje, ma tendencje do nawrotów, a nieleczona postępuje i wiąże się z wieloma niebezpiecznymi powikłaniami.

 Jakie są przyczyny jej powstawania?
– Wpływa na nią wiele różnych czynników. Choć styl życia, taki jak dieta i aktywność fizyczna,  mogą mieć duże znaczenie, istnieją również przyczyny niezależne od nas, które mogą prowadzić do nadwagi i otyłości. Wśród czynników środowiskowych możemy wymienić m.in.: niewłaściwe nawyki żywieniowe, niską aktywność fizyczną, spożywanie zbyt obfitych posiłków czy przewlekły stres. Do czynników psychologicznych zaliczymy m.in.: niską samoocenę, zastępowanie potrzeb emocjonalnych jedzeniem, występowanie zespołu jedzenia kompulsywnego, napadowego, depresję czy niewystarczającą ilość snu. Są też czynniki hormonalne, takie jak: nieleczona niedoczynność tarczycy, niedoczynność przysadki, niedobór hormonu wzrostu czy nadmiar androgenów u kobiet. Otyłość może być również kwestią genetyczną.

Jak rozpoznaje się otyłość?
– Diagnozuje ją lekarz na bazie wywiadu i wyników badań. Kluczowym do oceny otyłości jest też wskaźnik masy ciała BMI (Body Mass Index). Mierzy on stosunek masy ciała do wzrostu, pozwalając określić, czy jest on w normie. U osób dorosłych wyniki ponad 24,9 BMI wskazują nadwagę (należy wówczas zmienić nawyki żywieniowe oraz wprowadzić codzienną aktywność fizyczną). Wynik BMI od 29,9 oznacza otyłość, a ta wymaga terapii, dlatego warto kontrolować swoje BMI samodzielnie – najlepiej raz w miesiącu.

Do czego prowadzi nieleczona otyłość?
– Tej choroby nie można ignorować. Ma wpływ na nasze zdrowie i może prowadzić do wielu schorzeń – nawet do przedwczesnej śmierci. Osoby z nadwagą doświadczają również trudności w relacjach towarzyskich oraz mogą się czuć odrzucone z powodu swojej wagi. Dodatkowo, mogą się zmagać z takimi problemami, jak depresja czy lęki, co z kolei wpływa na niską samoocenę. Leczenie otyłości to proces, który wymaga czasu, zaangażowania i monitorowania. Otyłość zwiększa ryzyko wystąpienia ponad 200 różnych chorób, m.in.: cukrzycy typu 2, nadciśnienia, chorób układu sercowo-naczyniowego, przewlekłej choroby nerek, choroby pęcherzyka żółciowego, ostrego zapalenia trzustki, zespołu bezdechu sennego, chorób stawów, kości, niepłodności i niektórych nowotworów, np. raka jelita grubego.

Czy podstawą walki z otyłością będzie zmiana nawyków żywieniowych?
– Często słyszymy: „jesteś tym, co jesz”, dlatego warto zwrócić uwagę na to, co jest na naszym talerzu. Zdrowa dieta to fundament dobrego samopoczucia. Woda, owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty, zdrowe tłuszcze i białko to składniki, które dostarczają naszemu organizmowi niezbędnych substancji odżywczych. Wybierając kolorowe i różnorodne jedzenie, nie tylko odżywiamy ciało, ale także wspieramy nasz umysł. Zdrowe nawyki żywieniowe mogą pomóc zmniejszyć ryzyko rozwoju wielu chorób.

Od czego zacząć? Gdzie szukać pomocy?
– Narodowy Fundusz Zdrowia zachęca do skorzystania z portalu Diety NFZ. Promuje on zdrowe nawyki żywieniowe i wspiera osoby z chorobami przewlekłymi w wyborze odpowiedniej diety, ale pomoc medyczną zawsze uzyskamy u lekarza POZ.

Co proponuje NFZ?
– Na stronie internetowej diety.nfz.gov.pl możemy pobrać bezpłatne plany żywieniowe oparte na diecie DASH, uzyskać porady na temat zdrowego żywienia, obejrzeć filmy z poradami żywieniowymi czy zobaczyć e-booki z przepisami.