Macewy z nazwiskami zastąpiły tabliczki z numerami

20 listopada w Jagielle-Niechciałce koło Jarosławia odbyła się uroczystość odsłonięcia obelisków z nazwiskami Żydów zabitych w Gniewczynie Łańcuckiej i Kańczudze.

W 1942 r. w Gniewczynie Łańcuckiej członkowie straży pożarnej złapali 11 Żydów, którzy ukrywali się w wiosce i najbliższej okolicy (między innymi całą rodzinę Lejba Trynczera). Przez kilka dni więzili ich w jednym z domów. Podejrzewając, że Żydzi mają kosztowności, znęcali się nad nimi, żeby[paywall]  wymusić ich wydanie. Kiedy Żydzi nie mieli już czym się opłacać, prześladowcy wydali ich Niemcom, którzy wszystkich rozstrzelali.

Tragiczną historię sprzed lat w swojej książce Jakie to ma znaczenie, czy zrobili to z chciwości? przypomnieli Alina Skibińska i Tadeusza Markiel. W marcu 1945, już po wyparciu Niemców przez armię czerwoną, w Kańczudze doszło do zbrodni na Żydach. W Wielką Sobotę banda złożona z kilku okolicznych mieszkańców napadła na dom w centrum miasteczka, w którym mieszkało kilkanaścioro Żydów ocalałych z Zagłady. Napastnicy wszystkich zastrzelili i zrabowali to, co miało jakąkolwiek wartość. O tej zbrodni kilka lat temu na łamach Gazety Wyborczej przypomniał Witold Piecuch.

Po zakończeniu działań wojennych ciała pomordowanych Żydów ekshumowano i pochowano na cmentarzu wojennym w Jagielle-Niechciałce, w bezimiennych mogiłach oznaczonych tylko tabliczkami z liczbą określającą ilość ofiar. Dzięki zaangażowaniu Aliny Skibińskiej i Łukasza Biedki udało się ustalić nazwiska ofiar. Następnie dzięki zbiórce publicznej i prywatnym pieniądzom różnych ludzi oraz wsparciu Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny na wojennym cmentarzu w Niechciałce stanęły dwa obeliski, przypominające kształtem macewy, na których wyryto nazwiska pomordowanych.

W niedzielę, 20 listopada, odbyła się tam uroczystość odsłonięcia obelisków, w której uczestniczyli członkowie warszawskiej gminy żydowskiej, przedstawiciele lokalnych władz, Instytutu Pamięci Narodowej, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN oraz księża, mieszkańcy pobliskich miejscowości i strażacy.
JS