Milowy krok. Polacy i Ukraińcy wspólnie szukają szczątków polskich żołnierzy września 1939

Najpierw teren dawnego cmentarza na Zboiskach we Lwowie, potem w Hołosku. Zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji polskiego Instytutu Pamięci Narodowej we współpracy z ukraińskim Towarzystwem Poszukiwań Ofiar Wojny „Pamięć” rozpocząłęli prace poszukiwawcze, których celem jest odnalezienie szczątków polskich żołnierzy września 1939 roku. To wielki przełom w stosunkach polsko-ukraińskich na tym polu.

Przypomnijmy, że specjaliści IPN od wielu lat w Polsce, a od ponad dwóch lat także poza granicami kraju, m.in. na: Białorusi, Litwie, w Gruzji i w Niemczech, poszukują tajnych miejsc pochówków ofiar zbrodni totalitarnych reżimów – sowieckiego i niemieckiego nazizmu. W tym samym celu w 2017 r. członkowie IPN mieli się udać na Ukrainę, jednak na przeszkodzie stanął zakaz, który władze tego kraju wydały, wykorzystując jako pretekst demontaż nielegalnego pomnika UPA w Hruszowicach (gmina Stubno)[paywall].

Zakazy te zostały niedawno zniesione. Z chwilą, kiedy prezydentem Ukrainy został Wołodymyr Zełenski, IPN otrzymał zgodę od władz ukraińskich na poszukiwania szczątków polskich żołnierzy. Także tych, którzy stacjonowali przed laty m.in. w Przemyślu czy Żurawicy.

Na razie bez ekshumacji

– Poszukiwania, które rozpoczynamy we Lwowie, to przejście od słów do czynów – ocenił w rozmowie z Polską Agencją Prasową prof. Krzysztof Szwagrzyk, który od 2016 r. jest wiceprezesem IPN, a od wielu lat zajmuje się poszukiwaniami tajnych miejsc pochówków ofiar reżimu komunistycznego, a także ofiar zbrodni z okresu II wojny światowej, w tym nazistowsko-niemieckich.

Obecne poszukiwania specjalistów Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN będą dotyczyć żołnierzy, którzy we wrześniu 1939 r. na przedpolach Lwowa – w ówczesnej miejscowości Zboiska – polegli w walce z atakującym miasto Wehrmachtem. To obecnie jedna z północnych dzielnic miasta. Planowane prace mają mieć charakter sondażowy. Eksperci – na podstawie wcześniejszych badań i źródeł archiwalnych – chcą dokładnie zlokalizować i wytyczyć granice mogiły, gdzie pogrzebani są żołnierze września 1939 r. Na tym etapie – ze względu na warunki pogodowe – nie są planowane ekshumacje.

Badania poszukiwawcze w Zboiskach – jak podało Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN – będą prowadzone na terenie dawnego cmentarza wspólnie ze specjalistami strony ukraińskiej.

Dwie wersje

Kierownik ukraińskiego Towarzystwa Poszukiwań Ofiar Wojny „Pamięć” we Lwowie Lubomyr Horbacz powiedział o dwóch wersjach, wskazujących gdzie mogą być pochowane szczątki polskich żołnierzy. – Według informacji świadków, którzy kiedyś tutaj mieszkali, jedno miejsce prawdopodobnie znajduje się pośrodku cmentarza, a drugie – przy wejściowej arce. Najpierw zbadamy teren cmentarza za pomocą wiertarki geologicznej, czyli będziemy wiercić dziury w miejscu prawdopodobnego pochówku. Po sprawdzeniu składu gleby spróbujemy ustalić, czy jest tam pochówek, czy go nie ma – wyjaśnił.

Kolejnym miejscem, gdzie polscy specjaliści przeprowadzą prace, będzie Hołosko – obecnie również jedna z dzielnic Lwowa, gdzie we wrześniu 1939 r. Polacy stawili zacięty opór niemieckiej nawale. W Hołosku, co w poprzednich latach ustalili pracownicy zlikwidowanej w 2016 r. Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, obecnie zatrudnieni w IPN, znajdują się groby ok. 120 polskich żołnierzy.