O fenomenie Kresów i nie tylko

Fenomenowi Kresów dawnej Rzeczpospolitej, ich dorobkowi kulturalno-cywilizacyjnemu, a także zbierającemu informacje o nich portalowi internetowemu było poświęcone „Spotkanie z dziedzictwem Kresów”, które miało miejsce w ostatnią środę czerwca w Centrum Kultury i Promocji w Jarosławiu.

„Spotkania z dziedzictwem Kresów” – to cykl debat popularnonaukowych. Podobne odbyły się do tej pory w Rzeszowie, Łańcucie i Leżajsku. Współorganizatorem jarosławskiego spotkania było Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich, a wzięli w nim udział[paywall]: Artur Dobrucki (Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich), Zofia Kostka-Bieńkowska (Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich) oraz Waldemar Rataj (Akademia Dziedzictwa Kresów). Dyskusję moderował Mateusz Werner z Urzędu Marszałkowskiego w Rzeszowie.

Za wspomnianym przedsięwzięciem stoi samorząd województwa podkarpackiego. Przy wsparciu funduszy unijnych realizuje on projekt, którego efektem finalnym będzie Portal Muzeum Dziedzictwa Kresów Dawnej Rzeczypospolitej. Jego idea zrodziła się w 2013 r. Ma prezentować zasoby dziedzictwa materialnego, kulturowego i przyrodniczego dotyczące Kresów Rzeczypospolitej. Te z kolei mają być dostępne bezpłatnie. Zgodnie z zamysłem pomysłodawców samorządowa instytucja kultury udostępniająca wspomniane informacje w formie cyfrowej, czyli Muzeum Dziedzictwa Kresów Dawnej Rzeczypospolitej, będzie koordynować i integrować prace wszystkich instytucji kulturalnych i organizacji, od lat pełniących rolę strażników pamięci o Kresach.

Ludzie Kresów

Na spotkaniu poświęconym m.in. założeniom wspomnianego projektu nie zabrakło okazji do wymiany myśli. Zofia Kostka-Bieńkowska mówiła o twórcach pojęcia „Kresy” w rozumieniu pogranicza wschodniego, ale i zachodniego.

– Kresowe dzisiaj Podkarpacie wyzwoliło refleksję historiozoficzną u żyjących niegdyś na ziemi przemyskiej pisarzy. Należą do nich Wincenty Pol, który w latach 1836 – 1840 mieszkał i gospodarzył w Kalenicy (obecnie Kalnica nad Tarnawką – przyp.) majętności Ignacego Krasickiego oraz urodzony w Radymnie Jan Chryzostom Zachariasiewicz (1823 – 1906), który mieszkał w tej miejscowości przez lata, a czasowo był nauczycielem Kazimierza Badeniego w Surochowie. Ponadto realia życia na wojskowych kresach opisywał też inny radymianin, Leopold Loeffler (1827 – 1898) – relacjonuje Anna Gronkowska z Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich.

Kolejny uczestnik debaty, Artur Dobrucki, przywołał z kolei opisy Kresów w twórczości Adama Czahrowskiego i Seweryna Goszczyńskiego, podkreślając jednocześnie wpływ kresowej przyrody na ukształtowanie się specyficznego typu człowieka twardego, wolnego, broniącego Ojczyzny i wiary. Ostatni z mówców, Waldemar Rataj, mówił natomiast o roli miast na Kresach, których specyficzną cechą była wielonarodowość i wielowyznaniowość.