Patriotyczne spinki do krawata

Patriotyzm ma różne oblicza i w zależności od kraju i historycznego okresu przybiera różne formy. W Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej czynna jest wystawa patriotycznych pamiątek z czasów, kiedy trzy mocarstwa wykreśliły Polskę z mapy Europy.

W pierwszej Księdze Pana Tadeusza jest scena, w której młody Tadeusz wraca do Soplicowa i wchodząc do rodzinnego dworku, ogląda znajome wnętrza. Wśród rozmaitych sprzętów i obrazów zobaczył stary stojący zegar kurantowy, a wtedy „z dziecinną radością pociągnął za sznurek, by stary Dąbrowskiego posłyszeć mazurek”. W czasach[paywall] zaborów w niejednym domu znaleźć można było pozytywki albo zegary z kurantem wygrywające patriotyczne melodie.

Patriotyzm wyrażany w różny sposób był wręcz obowiązkiem. Na ścianach wisiały wizerunki bohaterów niedawnych lub aktualnych wydarzeń. Naczelnik Tadeusz Kościuszko, książę Józef Poniatowski, Walerian Wróblewski, Emilia Plater i inni bohaterowie. Heliograwiury Polonia, Lituania czy Wojna Artura Grottgera, upamiętniające wydarzenia z lat 1861 – 1863, były wydawane w tekach w sporych nakładach. Z czasem motywy patriotyczne pojawiły się na przedmiotach codziennego użytku, na przykład jako ozdoby na szklankach, filiżankach czy talerzach. To wszystko jest na wystawie.

Największe jednak wrażenie robi patriotyczna biżuteria. Damskie broszki, łańcuszki, spinki do krawatów, sygnety, obrączki z symbolami wyrażającymi pragnienie wolności i kult walki o nią: łańcuch i kłódka, złamane kolumny, płaczące wierzby, zgasłe pochodnie, zerwane kajdany, kotwica, krzyż, no i najbardziej popularny orzeł. Po upadku powstania styczniowego obowiązywała czerń, jako symbol żałoby. Wtedy pojawiły się pierścienie (majstersztyk jubilerstwa) ze skrytkami w kształcie trumny, w której spoczywał na przykład kosynier. Później, już w dwudziestym wieku, w patriotycznej biżuterii zapanował „legionowy” trend. Nawet kryształowe pudernice opatrywano wizerunkiem Marszałka. Dzisiaj patriotyczna moda ogranicza się najczęściej do t-shirtów made in China z nadrukiem patriotycznego symbolu lub hasła i błazeńskich cylindrów w biało-czerwonych barwach. Dlatego warto zajrzeć do muzeum, żeby zobaczyć, jak kiedyś wyrażano patriotyzm.
JS