Z telefonem śpię, jem, czyli prosta droga do uzależnienia

Rozmowa z dr. Maciejem Dębskim, założycielem i prezesem Fundacji „Dbam o mój zasięg”, wykładowcą w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Gdańskiego, ekspertem Najwyższej Izby Kontroli oraz Rzecznika Praw Obywatelskich.

Co powinno zaniepokoić?

– Objawy tzw. zespołu odstawiennego. Osoba uzależniona od nowych technologii, gdy odetnie się jej możliwość korzystania z nich, odczuwa niepokój, poddenerwowanie, lęk, rozdrażnienie. Bywa, że wpada w panikę. Czasami dochodzi do agresji słownej, a nawet rękoczynów. Kolejnym niepokojącym symptomem jest poczucie wewnętrznego  przymusu bycia przy telefonie, oczekiwania na połączenie. To wynika z braku samokontroli i czasami wymaga nawet leczenia farmaceutykami przez psychiatrę. Następna niepokojąca rzecz to zwiększenie ilości czasu spędzanego z telefonem w ręku czy przed komputerem. Używanie nowoczesnych technologii sprawia naszemu mózgowi przyjemność dzięki dopaminie, która się w takich sytuacjach wydziela. Z czasem mózg potrzebuje jej więcej i więcej. I ktoś, kto korzystał z nowych technologii rok temu przez godzinę dziennie, teraz robi to przez kilka godzin.

Dlaczego telefon czy komputer tak bardzo wciągają? 

– Przez internet, do którego dostęp nam zapewniają i który zaspokaja nasze potrzeby – przede wszystkim potrzebę bycia w relacji z innymi, bardzo silną zwłaszcza u młodych ludzi. Negatywne konsekwencje nadużywania go mogą być bardzo poważne i dotyczyć zdrowia fizycznego, psychicznego oraz relacji społecznych.

Objawy fizyczne?

– To przemęczenie, niewyspanie, brak koncentracji – co było widoczne bardzo wyraźnie podczas edukacji zdalnej. Nałogowi gracze internetowi mają problemy z  odwodzeniem kciuków, bóle szyi i kręgosłupa. Coraz poważniejszym problemem jest także otyłość, spowodowana brakiem ruchu i spożywaniem energetyków, słodyczy itd. U coraz większej grupy młodych ludzi wykrywane są także na przykład wrzody żołądka. To skutek jedzenia posiłków  z telefonem w ręku czy przed komputerem; zbyt krótko się wtedy przeżuwa.

Jak nadużywanie telefonu wpływa na psychikę?

– W naszej fundacji prowadziliśmy badania,  z których wynika, że nadużywanie telefonu komórkowego wbrew pozorom nie sprawia, że młody człowiek czuje się bardziej samotny. Wywołuje natomiast lub pogłębia stany depresyjne i depresję. Poważnym problemem jest odczuwanie lęku przed tym, że ominie nas jakaś ważna informacja i z tego powodu odczuwamy potrzebę stałego przeglądania telefonu, komputera. Do tego dochodzi obniżony nastrój, a u młodych dziewczyn – poczucie bycia nie dość piękną, atrakcyjną, za grubą itd. Nieustannie są bowiem narażone na porównania z wyretuszowanymi zdjęciami na przykład instagramerek.

Co robić, żeby się nie uzależnić?

– Tak jak codziennie dbamy o higienę ciała, dbajmy też o higienę cyfrową. Wprowadzajmy zasady korzystania z urządzeń elektronicznych. Z tym że muszą dotyczyć nie tylko dzieci, ale wszystkich w domu, inaczej nie zadziałają. Ustalmy na przykład, że do posiłku nie siadamy z  telefonem, że nie bierzemy go do sypialni (można przecież kupić zwykły budzik) czy do łazienki. Stwórzmy dzieciom alternatywę dla świata cyfrowego: można tyle rzeczy robić wspólnie… Zróbmy sobie cyfrowy detoks: zaplanujmy na przykład sobotę bez telefonów dla wszystkich domowników. Rodzie muszą też bardziej świadomie towarzyszyć dzieciom we wchodzeniu w świat nowych technologii: rozmawiać o tym, jak chronić prywatność, jak reagować, gdy w internecie ktoś je obrazi.

Znam rodziców, którzy chwalą się tym, że ich dwulatek wspaniale radzi sobie z komórką.

– Wg WHO tak małe dziecko w ogóle nie powinno mieć styczności z nowymi technologiami.