Zapasy osocza ozdrowieńców topnieją, a jest potrzebne jak nigdy dotąd

Osocze osób, które pokonały koronawirusa, może być pomocne w terapii chorych. Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Rzeszowie oraz oddziały terenowe są gotowe do przyjmowania takich dawców, ale tych wciąż nie jest zbyt dużo. Zgłosiło się ponad 2300 ozdrowieńców, lecz zapasy dramatycznie topnieją, a potrzeby rosną. Rozmowa z dyrektor RCKiK w Rzeszowie dr nauk o zdrowiu Ewą Zawilińską.

Niemal codziennie obserwujemy rekordowe liczby nowych, potwierdzonych przypadków COVID-19. W związku z trzecią falą pandemii mamy też wzmożone zapotrzebowanie na osocze ozdrowieńców, które jest stosowane jako jedna z metod terapeutycznych u chorych na COVID-19. Czy osoby, które przeszły zakażenie, chętnie decydują się na oddanie go?

– W ostatnim czasie zapotrzebowanie ze strony szpitali na osocze znacznie wzrosło i w związku z tym potrzeby są bardzo duże. Na razie wykorzystujemy zgromadzone zapasy, ale nie ukrywamy, że czekamy na ozdrowieńców. Niestety liczba chętnych nie jest zbyt duża.

Dawcy krwi się zgłaszają, ale nie każdy chce oddać osocze. Zabieg plazmaferezy trwa dłużej niż donacja krwi – od 30 do 40 minut – i pozwala na pozyskanie 650 ml osocza , a z tego otrzymujemy 3 jednostki osocza dla trzech chorych. Oddawanie osocza metodą plazmaferezy wymaga też „dobrych” naczyń, bo stosowana jest grubsza igła, więc część chętnych odpada. Średnio zgłasza się do nas mniej więcej 40 osób dziennie, ale są dni, że niewiele ponad 10, a wydajemy średnio 50 jednostek osocza na dzień, więc zapasy, które zgromadziliśmy, stopniowo się kurczą.

Zgłosiło się do tej pory ponad 2300 ozdrowieńców, dzięki czemu udało się zgromadzić 6300 jednostek osocza, ale nie każda z nich ma na tyle wysoki poziom przeciwciał, by mogła być wykorzystana do leczenia pacjentów chorych na COVID-19.

Czy dawcą osocza można być wielokrotnie? Macie Państwo w swojej bazie rekordzistów w tym względzie?

– Mamy w swojej bazie osoby, które oddały osocze nawet siedem czy osiem razy. Można je oddać kilkukrotnie, pierwsze trzy donacje mogą się odbyć w odstępach[paywall] tygodniowych, później jednak musi być zachowany co najmniej 2-tygodniowy odstęp.

Ilość pobranych donacji osocza uzależniona jest od miana przeciwciał anty SARS. Jeżeli jest ono wysokie, dawcę zapraszamy na  kolejne oddanie. Oczywiście tych przeciwciał z upływem miesięcy jest coraz mniej. Mamy też dawców, którzy przechorowali COVID drugi raz i znów mają ich wysoki poziom.

Potencjalny dawca osocza musi mieć udokumentowane przechorowanie COVID-19, czyli być ujęty w bazie sanepidu?

– Musi posiadać status ozdrowieńca, czyli mieć potwierdzone zakażenie wirusem Sars-CoV-2 testem PCR bądź testem na obecność przeciwciał anty SARS lub też wpisem w aplikacji gabinet.gov.pl. Zatem jeśli ktoś uważa, że przechorował COVID-19, ale nie ma na to potwierdzenia, niestety nie może zostać dawcą osocza ozdrowieńców. Zawsze po pobraniu osocza określamy miano przeciwciał, gdy dawca osocza ma miano powyżej 500 jednostek, zapraszamy na kolejne oddanie osocza.

Mamy coraz więcej osób zaszczepionych na COVID-19. Skoro szczepionka wyzwala produkcję przeciwciał, one również mogą zostać dawcą?

– Tak, jeżeli osoba zaszczepiona ma status ozdrowieńca, czyli przeszła zakażenie SARS Co-2. Po szczepieniu obowiązuje czas dyskwalifikacji, czyli odroczenia od oddawania osocza.

W przypadku szczepionek firmy Pfizer czy Moderna musi minąć przynajmniej 7 dni od szczepienia, a firmy AstryZeneca 4 tygodnie.

Podkreślam – ozdrowieńcem jest osoba która przeszła zakażenie SARS-Co-2 i tylko od takiej osoby pobieramy osocze ozdrowieńców.

Jakie jeszcze wymagania należy spełnić, by zostać dawcą osocza?

– Są dość wyśrubowane. Przede wszystkim osoba mająca status ozdrowieńca musi być wyleczona i czuć się dobrze. Od ostatnich objawów choroby musi minąć co najmniej 14 dni i tyle samo od zakończenia izolacji. Potencjalny dawca musi się mieścić w przedziale wiekowym 18 – 65 lat. Musi też być zachowana proporcja wagi do wzrostu. Nie powinien ważyć mniej niż 50 kg.

Zabieg musi być zawsze bezpieczny dla dawcy. Dyskwalifikujące do oddania jest też wykonanie tatuażu w ciągu ostatnich 6 miesięcy czy zabiegu inwazyjnego, jak kolonoskopia czy gastroskopia. Tak samo ozdrowieńcy, którzy podczas hospitalizacji byli leczeni osoczem, przez okres pół roku nie mogą zostać dawcą.

Donacja osocza nie osłabi naszego organizmu?

– Oddawanie osocza nie niesie ze sobą żadnych skutków ubocznych. Osocze pobieramy od osób zdrowych, a dawca zawsze przechodzi kwalifikację. Standardy są na tyle wyśrubowane, że nie mieliśmy do tej pory żadnych powikłań. W celach regeneracyjnych dawca otrzymuje dzień wolny w dniu oddania i w dniu następnym. Każdy dawca osocza już po pierwszej donacji uzyskuje też status honorowego dawcy krwi.

A przebyta ciąża czy choroby współistniejące są dyskwalifikujące?

–  Kobiety, które kiedykolwiek były w ciąży lub osoby, które kiedykolwiek były leczone składnikami krwi, podlegają osobnej procedurze. Wymagają pobrania próbki krwi i oznaczenia przeciwciał HLA, na wykonanie badań potrzebujemy 1 – 2 tygodni. Jeśli wynik badania przeciwciał będzie ujemny, możemy pobrać osocze.

Niestety badanie często wskazuje na obecność przeciwciał anty HLA i takie osoby nie mogą być dawcami jako ozdrowieńcy, ale zapraszamy je do honorowego oddawania krwi. Chorujący przewlekle na choroby układu krążenia, układu nerwowego, moczowego, wirusowe zapalenie wątroby, nowotwory, choroby skóry niestety nie mogą być dawcami. Kryteria dla dawców osocza ozdrowieńców są takie same jak dla dawców krwi.

Do oddania osocza powinniśmy się jakoś przygotować?

– Dzień wcześniej należy się odpowiednio nawodnić, czyli wypić od 1,5 do 2 litrów płynu. Należy przyjść wypoczętym, po lekkostrawnym posiłku. Dieta lekkostrawna jest ważna, bo dieta bogata w tłuszcze przyczynia się do tego, że osocze jest lipemiczne i nie może być przeznaczone  do użytku klinicznego. Ponadto trzeba się powstrzymać od alkoholu.