Zginęli z rąk oprawców. Mieszkańcy do dziś pamiętają [ZDJĘCIA]

O bolesnej historii, która rozegrała się w niewielkim lesie Dębrzyna na granicy Świętoniowej i Grzęski, do dziś przypominają krzyże i groby oraz pomnik „Człowiek – Człowiekowi”. Właśnie tam 5 września uczczono pamięć ofiar zbrodni z lat 1945-1946.

 Las Dębrzyna w powiecie przeworskim to miejsce, o którym się wciąż niewiele mówi.

Po zakończeniu II wojny światowej był niemym świadkiem zbrodni, które Polacy wyrządzali swoim rodakom wracającym do domu z robót przymusowych w Niemczech.

Napadali oni na pociągi, grabili walizki, a ich właścicieli mordowali – przez powieszenie lub rozstrzelanie w lesie. Różne źródła podają, że mogło tam zginąć od 50 do nawet 300 osób. Zbrodniarze nigdy nie zostali osądzeni.

Ta niechlubna historia w pamięci mieszkańców żywa jest do dziś. Co roku w tym miejscu[paywall], w pierwszą niedzielę września odprawiana jest msza św. w intencji pomordowanych. To już tradycja.

Wierni z parafii w Świętoniowej wraz z przedstawicielami Urzędu Gminy Przeworsk i Gminnego Ośrodka Kultury modlą się za pomordowanych i ich oprawców. W tym roku uroczystą mszę przy ołtarzu polowym koncelebrowali: bp Krzysztof Chudzio, proboszcz parafii pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Świętoniowej, ks. Leszek Dopart, proboszcz parafii św. Józefa Sebastiana Pelczara w Przeworsku-Gorliczynie oraz ks. Andrzej Kołodziej, ks. Michał Stachyrak i ks. senior Jan Rydzik, który wygłosił poruszającą homilię.

Oprawę tej wyjątkowej eucharystii zapewniła parafialna schola i Orkiestra Dęta Gminy Przeworsk z siedzibą w Świętoniowej, a także Chór „Veritas” z Nowosielec. Obecni byli też funkcjonariusze Komendy Wojewódzkiej Policji w Rzeszowie.

Na zakończenie uroczystości przy postawionym tam obelisku w formie głazu, upamiętniającym tamte tragiczne wydarzenia, kwiaty złożyli wójt gminy Przeworsk Daniel Krawiec, dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Przeworsku Justyna Solarz oraz dyrektor Centrum Usług Wspólnych Gminy Przeworsk Sabina Południak.

Wstrząsający dokument

O zabójstwach, które miały miejsce w lesie Dębrzyna, opowiada film dokumentalny pt. „Wielki strach”, oparty na scenariuszu antropolożki kultury Magdaleny Lubańskiej (która od lat prowadzi badania nad powojennymi zbrodniami), w reżyserii Pawliny Carlucci Sforzy.

Ta pierwsza, jako badaczka, miała dostęp do materiałów archiwalnych IPN. Opierała się też na świadectwach świadków. „Ludzie mieszkający w pobliżu lasu nawet przez kilka dni słyszeli dobiegające z niego jęki konających” – opowiadała Magdalena Lubańska w jednym z wywiadów.

Dokument można było obejrzeć w ub.r. w Wiejskim Domu Kultury w Grzęsce. Projekcja ukazująca dramatyczne historie, o których opowiadają mieszkańcy wiosek w pobliżu dębrzyńskiego lasu, była dopełnieniem corocznej mszy w lesie.

Mimo że od tragicznych wydarzeń upłynęło już tyle lat, emisja filmu wzbudziła wiele emocji i wywołała żywą dyskusję.
ug