Oko w oko ze sztuka ludową Matyó

„Hungarikum - sztuka ludowa Matyó” to tytuł najnowszej wystawy etnograficznej otwartej w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej. Ekspozycja została przygotowana przez pracowników Herman Ottó Muzeum w Miskolcu.

Kultura ludu Matyó, zamieszkującego okolice miasta Mezőkövesd w północno-wschodniej części Węgier, zaliczana jest[paywall] do jednego z najbardziej fascynujących zjawisk w etnografii Europy. Znana jest przede wszystkim ze wspaniale haftowanych strojów, których piękno i unikatowość zostały docenione przez społeczność międzynarodową i w 2012 roku wpisane na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Kultura regionu i miasta Mezőkövesd wyróżniała się szczególną rolą sztuki ludowej z pięknymi haftami i ich wykorzystaniem w strojach. Charakterystyczny ubiór, niezwykle bogato zdobione damskie i męskie stroje świąteczne zmieniały i rozwijały się w czasie, podobnie jak to miało miejsce w innych węgierskich grupach etnicznych. Strój kobiecy odzwierciedlał przede wszystkim pozycję w społeczności, wiek i okazję z której był noszony. Na różne okazje ubiór był odmienny w wielu szczegółach. W tradycyjnym społeczeństwie chłopskim zwracano wyjątkową uwagę na strój młodzieżowy, na wygląd całości i sposób noszenia. Kawalerowie i panny na wydaniu reprezentowali ciągłość norm moralnych społeczności i z racji tego należały się im najbardziej paradne i kolorowe stroje.

Na ekspozycji w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej zobaczymy oryginalne przedmioty kultury materialnej, zdjęcia archiwalne odnoszące się do tradycji. Samo pochodzenie nazwy „matyó” stoi pod znakiem zapytania. Prawdopodobnie ludność tych katolickich miejscowości została tak nazwana w XIX wieku przez mieszkańców okolicznych wiosek kalwińskich. Nie zostało naukowo udowodnione, a głęboko zakorzenione jest przekonanie społeczności Matyó, że nazwa pochodzi od zdrobnienia imienia króla Macieja – Mátyás, który nadał wsi Mezőkövesd prawa miejskie. Po najeździe tureckim duży wpływ na kształtowanie charakterystycznego oblicza tej społeczności miały przemiany gospodarcze jakie nastąpiły w XVIII wieku oraz wzrost demograficzny i koniunktura rolna w XIX wieku. Do odrębnego formowania się kultury Matyó przyczyniła się również pewna izolacja wynikająca, z tego że ludność w całości była wyznania rzymskokatolickiego. W ten sposób powstała, na terenie okręgu Dél-Borsod Mezőség oraz Bükkalja, zamknięta społeczność, która stanowiła enklawę wśród ludności protestanckiej – klawińskiej.