Psychologowie biją na alarm. Rośnie liczba dzieci, które nie chcą żyć

Niewiele jeszcze przeżyły, cały świat stoi przed nimi otworem, ze swoim życiem mogą zrobić niemal wszystko, a decydują się je zakończyć. Próby samobójcze wśród dzieci to rosnący problem społeczny. O tym, co możemy zrobić, stając w jego obliczu, rozmawiamy z wicedyrektorką Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Przemyślu, psychologiem Joanną Markin.

Jaka jest skala zjawiska?

– Na świecie odbiera sobie życie około 2000 ludzi dziennie, czyli 80 osób na godzinę. W ubiegłym roku w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Przemyślu mieliśmy 37 osób niepełnoletnich po próbach samobójczych. Dwadzieścia osób zgłaszało się z myślami samobójczymi, a szesnaściorgu udzielono wsparcia po próbach lub śmierciach samobójczych ich dzieci, członków rodziny lub przyjaciół. Ponadto przeprowadziliśmy zajęcia psychologiczne dla dwóch zespołów klasowych po śmierci samobójczej osoby z klasy, były także dwa spotkania z radami pedagogicznymi.

Czy problem dotyczy jednakowo dziewczynek, jak i chłopców?

– Dziewczęta nawet kilkakrotnie[paywall] częściej niż chłopcy podejmują próby samobójcze. Natomiast wśród chłopców jest znacznie więcej prób udanych. Co zastraszające, myśli samobójcze potwierdza co trzeci, a nawet co drugi nastolatek, a co trzecia osoba z myślami samobójczymi zaczyna planować faktyczne odebranie sobie życia. Samobójstwo jest obecnie najczęstszą, po wypadkach, przyczyną śmierci dzieci i nastolatków.[paywall] W Polsce w 2009 roku  ogólna liczba samobójstw w grupach wiekowych do 19. roku życia wynosiła 294, w tym 238 osób stanowili  chłopcy. Natomiast w grupie 20 – 24 lata było 426 samobójstw. Wśród dzieci w wieku od 5 do 9 lat samobójstwo jest zjawiskiem rzadkim, niemniej jednak odnotowywano nawet takie przypadki.

Jakie są przyczyny i tło społeczne takich zachowań?

– Przyczyny targnięcia się na własne życie mogą być bardzo różne: autoagresja, niewłaściwe relacje ze środowiskiem, „ból duszy”, problemy psychopatologiczne czy zwyczajnie poczucie braku nadziei. Spory wpływ na takie decyzje mają sytuacje rodzinne, wśród których trzeba wymienić: rozwody, rozmaite konflikty, zaburzenia komunikacji pomiędzy rodzicami a dziećmi, ale także zachowania samobójcze rodziców, brak ciepła i wsparcia we wzajemnych relacjach. Zachowaniom samobójczym u dzieci sprzyjają także konflikty między rodzicami, konflikty rówieśnicze, niepowodzenia szkolne, nadużycia seksualne oraz bycie ofiarą znęcania i poniżania. Szczególnie narażeni są młodzi ludzie mający problemy z panowaniem nad emocjami, charakteryzujący się automatyczną negatywną interpretacją otaczających zjawisk, żyjący w iluzji, izolujący się i unikający samokrytycznych ocen.

Co my, dorośli, możemy zrobić, aby zapobiec takim tendencjom?

– Najważniejszym sposobem zapobiegania samobójstwom jest wczesne rozpoznawanie dzieci i młodzieży w złym stanie emocjonalnym lub takich, u których istnieje zwiększone ryzyko popełnienia samobójstwa. W związku z tym wszyscy pracownicy szkoły powinni być przeszkoleni w zakresie identyfikacji takich osób. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO – przyp.) profilaktyka samobójstw powinna polegać na wzmacnianiu zdrowia psychicznego nauczycieli, wzmacnianiu poczucia własnej wartości uczniów, trenowaniu u uczniów wyrażania własnych emocji, zapobieganiu przemocy w szkole oraz udostępnianiu informacji o placówkach interwencji kryzysowych i psychiatrycznych. Ważne jest, aby szerzyć też wiedzę o depresji, która staje się chorobą naszej cywilizacji. Każdy z nas, dorosły czy dziecko, miewa w życiu trudne, nawet dramatyczne i kryzysowe momenty. Mówienie o tym jako o słabości czy wadzie jest błędem. Należy uczyć i zachęcać do stosowania konstruktywnych metod radzenia sobie z problemami.

A jak to wygląda na naszym podwórku?