„Ty żydzie, ty parchu (…), ty śmiesz podnosić głos przeciwko Marszałkowi”

W 1930 roku „Nowy Głos Przemyski” (nr 51) alarmował : „Nagle żandarmi w nocy zatrzymali samochód i kolbami popędzili Hermana Liebermana w kierunku lasu. Tam komisarz policji uderzył go dwa razy w kark. Wtedy upadł na ziemię. Wówczas jego płaszczem owinięto mu głowę, na której jeden z żandarmów usiadł. Zdarto z niego ubranie i wśród wyzwisk – „Ty żydzie, ty parchu (…), ty śmiesz podnosić głos przeciwko Marszałkowi. Skatowano go do nieprzytomności, zadając mu 20 ciężkich ran”.

Herman Lieberman urodził się 3 stycznia 1870 roku w Drohobyczu. Jego matka pochodziła z Przemyśla. Z żoną Gustawą Gitli (zm. 1940) wychowywali dwoje dzieci, tj. Kamilię Marię (1896 – 1940 )  oraz  Alfreda (ur. 1899 – 1905). Z Przemyślem – jako wybitny adwokat,  parlamentarzysta i polityk – związany był  przez 37 lat. Uważał się za Polaka, a dopiero potem za Żyda (mieszkał przy Serbańskiej 2). Jako działacz socjalistyczny bronił ludzi biednych. Oskarżał władzę o bezrobocie, o nędzę w kraju, o nadużyciach sanacji (zamach stanu). Za swą postawę i poglądy polityczne zapłacił wysoką cenę. Józef Piłsudski podczas narady z najbliższymi współpracownikami 29 sierpnia 1930 roku zapowiedział:  „Ja nie myślę szanować nawet immunitetu poselskiego”. Był to sygnał do rozprawy z „bydłem”, jak zwykł nazywać polityków partii opozycyjnych.       

Nocne aresztowania

W nocy z 9 na 10 września 1930 roku, po uprzednim rozwiązaniu Sejmu i Senatu, Lieberman wraz  10 innymi posłami opozycyjnymi został[paywall] aresztowany i osadzony w specjalnie przygotowanym więzieniu wojskowym twierdzy brzeskiej (dawna rosyjska „tiurma”), gdzie komendantem był płk Wacław Kostek-Biernacki. Oskarżano ich o przygotowanie zamachu stanu, co było fikcją. Według powyższej gazety (nr 51), w drodze do Brześcia samochód w nocy zatrzymał się pod Siedlcami. Następnie zaprowadzono Liebermana do lasu i skatowano go do nieprzytomności. W czasie znęcania się krzyczano: „To za Piłsudskiego! To za Czechowicza!”.

Karcer

Posłów aresztowano bez nakazu sądowego, przez jakiś czas pozbawiono ich prawa do adwokata oraz kontaktu z najbliższą rodziną. Wszystkim ogolono głowy. Cele nie miały okien, tylko małym otworem w suficie przedostawała się smuga światła do karceru, którego ściany ociekały wilgocią. Była tam tylko zapluskwiona prycz z siennikiem –  bez koca i poduszki. W kącie wiadro służyło za kibel. Liebermana i innych aresztowanych karmiono dwa razy dziennie  kaszą lub chlebem i słoną wodę.

Tortury

Więzionych często bito. Kiedy miano to czynić, puszczano w ruch motor, aby swoim warkotem tłumić jęki katowanych ofiar. Ciosy pięścią i kopniaki w tyłek były codziennym sposobem komunikowania się strażników z osadzonymi. W nocy odbywały się rewizje i znęcanie nad posłami. Wtedy wyprowadzano ich do osobnych cel. Tam rozbierali się do naga i musieli stać bosymi nogami na zimnej posadzce. Często grożono im śmiercią. Jeden z oficerów oświadczył Liebermanowi: „Los aresztowanych zależy wyłącznie od decyzji Marszałka Piłsudskiego. Gdy on każe ich zabić, to oni ich zabiją (…)”.

Symboliczny grób Liebermana i grób jego żony i dzieci.

Fikcyjne egzekucje

Aby utrzymać groźbę śmierci, inscenizowano nieraz fikcyjne egzekucje. W pierwszych dniach października 1930 roku do celi wszedł oficer. Wtedy wydał rozkaz Liebermanowi i Popielowi, by poszli za nim. Obydwóch wprowadzono do piwnicy, gdzie na podłodze była tylko rozłożona słoma. Po chwili usłyszeli z sąsiedniej celi krzyk, a potem głos: „Odwrócić się do ściany” i dwukrotny trzask, jakby dwa strzały. Byli pewni, że zostaną też rozstrzelani. Czekali na ten moment w śmiertelnym napięciu. Jednak skończyło się to wszystko na rewizji osobistej („NGP” nr 51). Na dziedzińcu więzienia postawiono szubienicę, na którą więźniowie musieli patrzeć.

Wyrok

Pod koniec listopada 1930 roku zwolniono Liebermana z więzienia za wysoką kaucją. Z początkiem stycznia wrócił do rodzinnego domu – do Przemyśla, gdzie mieszkańcy zgotowali mu gorące przyjęcie. 13 stycznia 1932 roku zakończył się polityczny brzeski proces sądowy 11 przywódców Centrolewu przed Sądem Okręgowym w Warszawie o przygotowanie zamachu stanu. Uniewinniono tylko jednego, wobec pozostałych zastosowano kary więzienia, w tym  Liebermana skazano na 2,5 roku pozbawienia wolności. 4 października 1933 roku, po kilku apelacjach i kasacjach, Sąd Najwyższy wyrok utrzymał.

Emigracja