Tysiące ton odpadów przekraczają polsko-ukraińską granicę. Jak nadzorowany jest ten transport?

Ponad 145 tys. ton odpadów przekroczyło (w jedną i drugą stronę) w ciągu ostatnich 5 lat granicę Polski z Ukrainą na przejściach w Korczowej i Medyce – podaje opublikowany pod koniec listopada raport Najwyższej Izby Kontroli. Część z tych odpadów pozostaje poza kontrolą państwa i nie ma pewności, co się z nimi dzieje. Jaki wpływ mają na to lokalne służby?

NIK skontrolowała, jak na wschodniej granicy Polski egzekwowane są unijne przepisy, regulujące obrót odpadami. Po przeanalizowaniu pracy instytucji powołanych do działań w zakresie ochrony środowiska oraz działań służb odpowiedzialnych za szczelność granic wnioski sformułowane w raporcie pokontrolnym są niejednoznaczne[paywall].

Zarówno Główny Inspektor Ochrony Środowiska, Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, jak i Bieszczadzki Oddział Straży Granicznej czy przemyski oddział KAS swoje zadania wykonują poprawnie. Raport wskazuje jednak, że żadna z tych instytucji nie jest zobligowana do drobiazgowej kontroli obrotu odpadami, a wykonywane przez nie aktywności sprowadzają się przede wszystkim do kontroli dokumentacji.

Co gorsza nie zawsze wiadomo, co się dzieje z odpadami wwożonymi do kraju tranzytem – żadna ze służb nie kontroluje, ile z nich faktycznie zostaje w kraju.

Tysiące ton odpadów przez granicę

A to może niepokoić, bo odpadów wędrujących w obie strony granicy jest naprawdę dużo. Z danych podanych przez NIK wynika, że odpady najczęściej przekraczają polsko-ukraińską granicę w Korczowej. Tę trasę pokonało w ostatnich latach 946,3 ton odpadów z tzw. listy bursztynowej, obejmującej odpady potencjalnie niebezpieczne, takie jak: akumulatory, przepracowane oleje, produkty zwierające azbest oraz tzw. szkło.

Ponadto przez to przejście przewieziono 6502 transporty o łącznym ciężarze 126,9 tys. ton, odpadów z tzw. listy zielonej, na której znajdują się śmieci takie jak: makulatura, złom metali, stłuczka szklana, odpady tworzyw sztucznych. Zaznaczyć przy tym trzeba, że odpady te trzy razy częściej z terytorium RP były wywożone, niż wwożone.

Jak zgodnie przekonują przedstawicielki odpowiedzialnych za kontrolę przemieszczania się odpadów służb Elżbieta Pikor z BiOSG oraz Edyta Chabowska z IAS, ujawnianych nieprawidłowości nie jest wiele. Według danych rzeczniczki BiOSG funkcjonariusze tej służby w latach 2015-2018 przeprowadzili 59 kontroli transportów objętych zezwoleniami GIOŚ (tzw. lista bursztynowa) oraz 5275 transportów odpadów niewymagających takich zezwoleń (tzw. lista zielona).

– W okresie tym ujawnili 53 nielegalne transporty odpadów – podaje E. Pikor, wskazując, że najczęstsza nieprawidłowość to braki w dokumentacji, a najwięcej nielegalnych prób przemieszczenia odpadów dotyczyło wycofanych z eksploatacji pojazdów.

Zapowiedź inwestycji?

Jednym z poważniejszych niedociągnięć wymienianych w raporcie jest kwestia dokładności ważenia transportów. Kontrolerzy NIK wskazują, że w Korczowej funkcjonują tylko wagi dynamiczne, które – jak czytamy w dokumencie – „nie dają dokładnych informacji o ciężarze przewożonego ładunku”. Ponadto mają wątpliwości co do częstotliwości dokładniejszych kontroli granicznych, zgłaszali też zastrzeżenia, że zbyt rzadko sprawdza się to, co faktycznie jest przewożone.

W końcowej fazie dokumentu kontrolerzy NIK zalecają skrupulatniejsze monitorowanie tras odpadów, co ma wykluczyć możliwość pozostawienia ich w granicach Polski oraz zakup dokładniejszych wag stacjonarnych. Czy to zapowiedź inwestycji na „naszych” przejściach granicznych? Trudno powiedzieć.

– Mając na uwadze zapewnienie odpowiedniej przepustowości oraz poprawę organizacji kontroli celno-skarbowej w drogowym przejściu granicznym w Korczowej, we wszystkich kategoriach ruchu, na bieżąco w ramach zaistniałych potrzeb podejmowane są działania reorganizacyjne w zakresie istniejącej infrastruktury – mówi dyplomatycznie E. Chabowska.

– Aktualnie realizowany jest projekt gruntownej przebudowy drogowego przejścia granicznego  w Korczowej. Jest to kontynuacja działań w zakresie dostosowania istniejącej infrastruktury technicznej przejścia granicznego do ruchu samochodów ciężarowych w systemie odpraw terminalowych – dodaje.

Bardziej kategoryczne stanowisko ma przedstawicielka BiOSG. – Placówka Straży Granicznej w Korczowej nie dokonywała zmian organizacyjnych, jak również nie są planowane modernizacje czy inwestycje związane z problematyką transgranicznego przemieszczania odpadów – stwierdza E. Pikor, podkreślając, że raport NIK do takowych zmian BiOSG nie obliguje.

pac