Jej pasją były praca naukowa, rodzina i Przemyśl. Wspomnienie śp. dr hab. Anny Krochmal

8 października br., przedwcześnie – w wieku 59 lat –, zmarła w Warszawie wybitna archiwistka i badaczka XIX- i XX-wiecznych dziejów chrześcijaństwa na pograniczach etnicznych dr hab. Anna Krochmal. Była absolwentką historii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, gdzie w 1989 r. obroniła pracę magisterską pt. „Prawosławne duchowieństwo diecezji chełmsko-warszawskiej w latach 1875 – 1905”. Po studiach, razem z mężem Jackiem, podjęła pracę w Archiwum Państwowym w Przemyślu.

Tu stawiała pierwsze kroki na niwie naukowej, tu zaangażowała się w działalność Komitetów Obywatelskich „Solidarność”, nawiązała współpracę z Polskim Towarzystwem Historycznym, Towarzystwem Przyjaciół Nauk, Południowo-Wschodnim Instytutem Naukowym, miejscowym tygodnikiem „Życie Przemyskie”, tu także urodził się jej jedyny syn Paweł. Pracując w przemyskim archiwum, zainteresowała się dziejami obu obrządków Kościoła katolickiego, czego efektem stała się jej obroniona w 1995 r. praca doktorska pt. „Stosunki między duchowieństwem łacińskim i greckokatolickim w diecezji przemyskiej w latach 1918 – 1939, obroniona na macierzystej uczelni. Rozprawa była na wskroś nowatorska i oparta na solidnej kwerendzie archiwalnej. Autorka skutecznie odmitologizowała w niej wiele nieprawdziwych sądów i przekonań o izolacjonizmie zarówno kapłanów obu obrządków, jak i na temat sąsiedzkiego współbytowania miejscowych Polaków i Ukraińców. Praca została wydana drukiem, a autorce przyniosła duże uznanie w świecie naukowym.

Jej znakomity warsztat naukowy i kompetencje archiwalne spowodowały, że Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych zaproponowała jej pracę w warszawskiej centrali. W 1999 r. razem z rodziną opuściła miasto nad Sanem i zamieszkała w stolicy. Nie przerwała jednak kontaktów z Przemyślem.

Nadal badała przemyskie archiwalia, była członkiem archiwalnej Rady Naukowej, redaktorem wielu publikacji, organizatorem konferencji naukowych. Przemyskie akta wyznaniowe znała jak nikt dotąd. W 2017 r. na ich podstawie uzyskała na KUL habilitację, wydając drukiem obszerną rozprawę pt. „Archiwum historyczne eparchii przemyskiej”.

Odeszła w pełni sił twórczych

W Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych przeszła szereg szczebli zawodowych, zajmując się głównie popularyzacją polskiego dziedzictwa historycznego na forum międzynarodowym. Ostatnio pełniła funkcję dyrektora departamentu, w którym koordynowała kontakty polskich archiwów z ponad 30 archiwami zarówno w Unii Europejskiej, jak i poza nią. Kierowała międzynarodowymi programami badawczymi, m.in.:  Odtworzenie Pamięci Polski, INDEX represjonowanych za pomoc Żydom, Wspólne Dziedzictwo Archiwalne. Brała udział w poszukiwaniach i kopiowaniu materiałów do dziejów Polski w archiwach zagranicznych.

Pozostawiła po sobie kilkadziesiąt artykułów naukowych, edycji źródłowych oraz publikacji popularyzujących historię Polski oraz dzieje Polaków za granicą. Swą pracą i działalnością naukową wpisała się trwale zarówno w nasze dzieje ojczyste, jak i polską archiwistykę. Odeszła w pełni sił twórczych, a mogła jeszcze zrobić tak wiele, również dla Przemyśla i regionu.

Stanisław Stępień